Kakia Ps
Filed under: γλωσσικος ρατσισμος, γλωσσικοι μυθοι | Ετικέτες: greeklish, καταστροφή της ελληνικής γλώσσας
Παρόλο που ήδη έχω αναφερθεί στο θέμα , επιστρέφω σε αυτό, γιατί βλέπω ότι από τότε που το “Ράδιο Αρβύλα” ξεκίνησε την καμπάνια “Greeklish no more! Μόνο ελληνικά!” έχει γίνει ένας χαμός στο ίντερνετ -και ειδικά στο facebook- από υπερασπιστές της ελληνικής γλώσσας! Ακολουθούν λοιπόν κάποιες σκέψεις που έκανα βλέποντας το μήνυμα των “Ράδιο Αρβύλα”.
Ξεκινάει ο Κανάκης λέγοντας “Από τα λίγα πράγματα που μας έχουν απομείνει σ’αυτή τη χώρα να είμαστε περήφανοι, είναι οι γλώσσα μας. [...] Αυτή τη στιγμή μια ολόκληρη γενιά πληκτρολογεί ασταμάτητα greeklish.”. Ταυτίζει λοιπόν την ελληνική γλώσσα με τη γραπτή έκφραση της. Γλώσσα δεν είναι όμως μόνο αυτό που γράφουμε, αλλά κυρίως αυτό που λέμε. Και το πώς γράφουμε μια γλώσσα (ανορθόγραφα, καλλιγραφικά, με συντομογραφίες, κτλ) είναι βέβαιο -από την εμπειρία και μόνο- ότι δεν επηρεάζει τη γλώσσα.
Ο Κανάκης θεωρεί ότι πρέπει να είμαστε περήφανοι γι’ αυτή τη γραπτή γλώσσα. Όμως γιατί; Οι πρώτοι είμαστε ή οι τελευταίοι που διαθέτουμε αλφάβητο και που μπορούμε να γράψουμε αυτό που εκφωνούμε; Περήφανοι ας είμαστε για την ανθρωπότητα που κατάφερε να φτιάξει αλφάβητα ή να είμαστε περήφανοι-όσοι θέλουμε- για τα γραπτά κείμενα της γλώσσας μας (για τον Καβάφη, τον Παπαδιαμάντη…). Για την γραπτή απόδοσή της προφορικής ελληνικής γλώσσας, προς τι η περηφάνια;!
Και συνεχίζουν: “Μια ολόκληρη γενιά έχει σχεδόν ξεχάσει να γράφει ελληνικά“, “Τα greeklish μπορούν να καταργήσουν τον ελληνικό γραπτό λόγο και όχι μόνο!”. Εγώ πάντως που κάνω ιδιαίτερα σε παιδιά, θέλω να τους διαβεβαιώσω ότι δεν τα είδα ποτέ να γράφουν εκ παραδρομής κάτι με λατινικούς χαρακτήρες-παρά μόνο στα λατινικά!- ούτε να γράφουν απαντήσεις σε κάποια άλλη γλώσσα. Κι έχω να τους πω ότι κάτι τέτοιες υπερβολές χρησιμοποιούν συνήθως οι “αδωνίζοντες” για να χτυπήσουν τον κόσμο στο συναίσθημα.
Την υπερβολή αυτή συνεχίζουν μιλώντας για “καταστροφική συνήθεια για την ελληνική γλώσσα”, για “πρόβλημα“, για “έγκλημα“… Και τσουπ οι λέξεις “έγκλημα” και “πρόβλημα” εμφανίζονται με μεγάλα γράμματα στην οθόνη μας, για να μας “ταρακουνήσουν”! Και έρχομαι εγώ να ρωτήσω: Ποιο είναι το έγκλημα και ποιο το πρόβλημα; Τα greeklish τα χρησιμοποιούμε σε συγκεκριμένες περιστάσεις επικοινωνίας· στα ηλεκτρονικά μέσα. Κι αυτό το κάνουμε αφενός γιατί το sms και το chat δεν απαιτούν τη χρήση συγκεκριμένου αλφαβήτου κι αφετέρου γιατί κάποιους μας βολεύει. Τα greeklish είναι ένας “προφορικογραπτός” λόγος, ανεπίσημος, φωνητικός, κωδικοποιημένος, χωρίς “ορθή γραφή” και άλλες συμβάσεις. Όπως ακριβώς θέλουμε να μιλάμε χωρίς περιορισμούς, έτσι -όταν η περίσταση επικοινωνίας το επιτρέπει- θέλουμε να γράφουμε και χωρίς περιορισμούς.
Αντιθέτως σε άλλες περιστάσεις που οφείλουμε να χρησιμοποιούμε το ελληνικό αλφάβητο, είμαστε τυπικοί (στις χειρόγραφες επιστολές, στις εκθέσεις κτλ). Είναι εκπληκτικός -από γλωσσολογικής πλευράς- ο τρόπος με τον οποίο εναλλάσσουμε ακόμα και τη γραπτή μορφή της γλώσσας, ανάλογα με το περιβάλλον επικοινωνίας! Δεν την καταστρέφουμε, αλλά ξέρουμε να τη χειριζόμαστε πολύ καλά!
Κι ακόμα κι αν έρθει η αποφράδα-για τον Κανάκη και τους φίλους του- μέρα να γράψουμε με λατινικούς χαρακτήρες, πιστέψτε με αυτό θα έχει έρθει ομαλά μέσα από τις ανάγκες που θα έχουν δημιουργηθεί στους ομιλητές εκείνης της εποχής. Αλλά μην ανησυχείτε! Δεν έρχεται σύντομα αυτή η καταστροφή.
Filed under: γλωσσες, γλωσσικοι μυθοι | Ετικέτες: Eskimo-Aleut γλώσσες, Franz Boas, πολυσυνθετικές γλώσσες, γλωσσικός μύθος
Εδώ και ένα μήνα “ετοιμάζω” αυτό το post. Τις τελευταίες μέρες που είχα χρόνο να το συντάξω, διαπίστωσα ότι το θέμα μου μπαγιάτεψε. Βλέπετε ενώ ήθελα να σας μιλήσω για το χιόνι, ο καιρός παράγινε καλός! Μέχρι πριν λίγες μέρες το θέμα έμοιαζε ιδανικό: έδενε τέλεια με τις χαμηλές θερμοκρασίες (και το προηγούμενο πρωτοχρονιάτικο post!) ενώ αποτελούσε γέφυρα για ένα νέο κύκλο αναρτήσεων! Όπως και να’χει το πήρα απόφαση κι ας μοιάζει άκαιρο…Ελπίζω μόνο μέχρι να το δημοσιεύσω να ρίχνει καρέκλες! 
Όσοι έχουν ασχοληθεί έστω και λίγο με τις γλώσσες θα έχουν ακούσει ότι οι Εσκιμώοι έχουν μεγάλη ποικιλία λέξεων για να περιγράψουν το χιόνι. Μερικοί λένε 400 ενώ άλλοι 4000! Κάθε μία από αυτές τις λέξεις έχει μια διαφορετική σημασιολογική πινελιά. Άλλη λέξη έχουν για το χιόνι που πέφτει, άλλη για το στρωμένο χιόνι, κτλ. Αυτή η ποικιλία στην έννοια χιόνι, δείχνει την επίδραση που έχει το περιβάλλον και η κουλτούρα πάνω στη δομή της γλώσσας. Με άλλα λόγια, σε εμάς τους έλληνες που το χιόνι δεν παίζει κανένα σπουδαίο ρόλο, αρκεί μία μόνο λέξη για να το περιγράψουμε.
Πολλοί διαβάζοντας την παραπάνω παράγραφο θα σκέφτονται με ικανοποίηση “το ‘ξερα!”! Όμως τι απογοήτευση! Η παραπάνω ιστορία είναι ένας ακόμα γλωσσικός μύθος, ο οποίος μάλιστα ξεκίνησε από τους ίδιους τους γλωσσολόγους. Συγκεκριμένα πηγή αυτής της ιστορίας ήταν οι έρευνες του Franz Boas το 1911, οι οποίες διαψεύστηκαν πολλά χρόνια μετά, με αποτέλεσμα ο μύθος να εξαπλώνεται ραγδαία.
Δύο είναι τα κυριότερα προβλήματα της υπόθεσης ότι οι Εσκιμώοι έχουν πάρα πολλές λέξεις για το χιόνι. Το πρώτο είναι ότι δεν υπάρχει μία, αλλά καμιά εικοσαριά Eskimo-Aleut γλώσσες που μιλιούνται στην Αλάσκα, τον Βόρειο Καναδά, τη Γροιλανδία κτλ. Το άλλο πρόβλημα είναι ότι οι γλώσσες αυτές είναι πολυσυνθετικές, δηλαδή μία λέξη αποτελείται από πολλά μορφήματα. Με άλλα λόγια μία λέξη ισούται με μία φράση μιας άλλης γλώσσας, π.χ. η λέξη “tusaatsiarunnanngittualuujunga” σημαίνει “δεν μπορώ ν’ ακούσω πολύ καλά” (στη γλώσσα Inuit).
Αν πω λοιπόν σε μία από τις Eskimo-Aleut γλώσσες ” το χιόνι που πέφτει στο igloo” και “το χιόνι που πέφτει στη μούρη μου” είναι βέβαιο ότι θα χρησιμοποιήσω δύο διαφορετικές λέξεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μιλώ για διαφορετική ποικιλία χιονιού! Πώς την πάτησαν έτσι οι linguists;! 
Filed under: γλωσσικος ρατσισμος, γλωσσικοι μυθοι | Ετικέτες: γλωσσικό συνεχές, γλωσσικος ρατσισμος, εκμάθηση αρχαίων ελληνικών, μύθοι για την ελληνική γλώσσα
Χτες βράδυ έπεσα πάνω στους “Πρωταγωνιστές” του Σταύρου Θεοδωράκη. Πρόκειται για μια εκπομπή που συνήθως μου αρέσει, όμως η χτεσινή ήταν πολύ κλισέ. Στηρίχτηκε σε δύο πρόσωπα -έναν ακροδεξιό κι έναν αριστερό (με επιφύλαξη αυτό το τελευταίο)- προβάλλοντας τις εκ διαμέτρου αντίθετες απόψεις τους. Εκτός των παράλληλων συνεντεύξεων υπήρχαν και αποσπάσματα από την καθημερινότητά τους. Ο “αριστερός”, ντυμένος απλά, ανακατεβότανε με τον κόσμο, έπινε κρασάκι, άκουγε μπουζούκι, έκανε τον dj ενώ ο ακροδεξιός σοβαρός και κουστουμάτος πήγαινε από τη βουλή στα γραφεία του κόμματος του, έπειτα στις επιχειρήσεις του και μετά στον Άγιο Παντελεήμονα να το παίξει σωτήρας.
Αφού λοιπόν την εκπομπή δεν τη βρήκα και τόσο ενδιαφέρουσα, στάθηκα σε κάτι γλωσσικό που πάντα μου τραβάει την προσοχή! Ο ακροδεξιός διατηρεί την εταιρεία “ελληνική αγωγή” (με σήμα έναν αετό πάνω σε αρχαία κολώνα) στις εγκαταστάσεις της οποίας βρέθηκε για τις ανάγκες των “Πρωταγωνιστών”, συνοδεία της διάσημης συζύγου, για να περιμένουν τα παιδιά τους να σχολάσουν. Η εταιρεία είναι ένα ιδιωτικό φροντιστήριο αρχαίων ελληνικών, για όσους ενηλίκους θέλουν να θυμηθούν τα αρχαία ελληνικά, αλλά και για όσους θέλουν να βάλουν τα παιδάκια τους να μάθουν αρχαία από τα 5 τους. Ναι καλά διαβάσατε… Από τα 5 τους.
Ρίχνοντας μια ματιά στο site της σχολής διαπιστώνω ότι οι άνθρωποι αυτοί εμμένουν σε ξεπερασμένες για την επιστήμη απόψεις, όπως το γλωσσικό συνεχές. Να ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από τη διαφήμιση του προσχολικού τμήματος: “Τα παιδιά αντιλαμβάνονται ότι η ελληνική γλώσσα είναι μία και μόνη, ενιαία με συνεχή και λογική εξέλιξη και ότι η δημοτική είναι η νεοελληνική φάση της πανάρχαιας γλώσσας”. Η όλη ιδέα της εταιρείας βασίζεται προφανώς και στην πεποίθηση ότι υπάρχουν ανώτερες και κατώτερες γλώσσες και ότι βέβαια η ελληνική βρίσκεται στην κορυφή της ιεραρχίας. Επίσης υποστηρίζουν ότι η αρχαία είναι η πρότυπη μορφή της γλώσσας μας, την οποία πρέπει να έχουμε σαν οδηγό για να μιλήσουμε, αλλά πρωτίστως να γράψουμε. Δεν χρειάζεται να σχολιάσω κάτι απ’ όλα αυτά. Όσοι με διαβάζετε που και που, θα αντιλαμβάνεστε ότι τίποτα από τα παραπάνω δεν στέκει επιστημονικά.
Το να ενδιαφέρονται κάποιοι ενήλικοι να παρακολουθήσουν ένα τμήμα αρχαίων ελληνικών δεν με βρίσκει αντίθετη (εμένα την ίδια πάντως δεν θα με ενδιέφερε να το κάνω). Το να αναγκάζεις όμως τα παιδιά σου, προτού διδαχτούν καλά καλά νέα ελληνικά, να “διαλεχθώσι ελληνικώς” (που λέει και η “αγωγή”) το βρίσκω τουλάχιστον αντιπαιδαγωγικό. Πρόκειται για μια νεκρή γλώσσα με την οποία δεν θα “διαλεχθώσι” ποτέ. Γονείς χαλαρώστε.
Filed under: γλωσσικοι μυθοι | Ετικέτες: Allen Walker Read, κωμική ανορθογραφία, μύθος για την ελληνική γλώσσα, ok
Αυτούς τους στίχους έγραψε ο Γιάννης στους “Απαράδεκτους”, για να εκπροσωπήσει μαζί με το αστροπελέκι την Ελλάδα στη eurovision. Θα συμφωνήσετε μαζί μου ότι είναι οι πλέον κατάλληλοι, καθώς περιλαμβάνουν τρεις αγγλικές λέξεις-παγκοσμίως γνωστές-κι έτσι το τραγούδι θα γινόταν μεγάλη επιτυχία στους Ευρωπαίους! Από τις λέξεις αυτές η πιο αναγνωρίσιμη μάλλον είναι το “ok”, μιας και χρησιμοποιείται ευρέως από τους ομιλητές πολλών γλωσσών (ελληνικά, γερμανικά, κινέζικα, αραβικά, κτλ). Πρόκειται για μια λαϊκή έκφραση, της οποίας η προέλευση έχει προβληματίσει τους ερευνητές.
Μάλιστα θυμάμαι καλά ότι μας την είχε μεταφέρει σαν ιστορική αλήθεια ένας δάσκαλος στο Δημοτικό: Μετά την ανεξαρτησία των Ηνωμένων Πολιτειών έγινε ψηφοφορία για να αποφασίσουν οι Αμερικάνοι ποια γλώσσα θα είναι η επίσημη του κράτους. Τα Αγγλικά τότε επικράτησαν των Ελληνικών για μία ψήφο. Έτσι για να μας τιμήσουν, καθιέρωσαν (!) τη χρήση του “ok” το οποίο βγαίνει από το ελληνικό “όλα καλά”, έκφραση που δείχνει πόσο δεν μας ενόχλησε αυτή η “ήττα”! Στην πραγματικότητα βέβαια η ψηφοφορία αυτή δεν έγινε ποτέ, γιατί ακόμα και σήμερα οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν έχουν κάποια επίσημη γλώσσα σε ομοσπονδιακό επίπεδο.Επιστημονική πάντως έρευνα για την προέλευση του “ok” διεξήγαγε ο Allen Walker Read και πρότεινε πέντε ετυμολογίες. Ακολουθούν δύο, η μία για όσους δεν δέχονται κάτι άλλο πέρα από την ελληνικότητα του “ok” κι η άλλη γιατί μάλλον είναι η σωστή!
Το “ok” βγαίνει από το “Όλα Καλά” και χρησιμοποιούνταν από τους Έλληνες μετανάστες στις Ηνωμένες Πολιτείες που εργάζονταν στο σιδηρόδρομο. Λέγεται επίσης ότι η συντομογραφία “O.K.” γράφονταν πάνω σε κιβώτια έτοιμα για φόρτωμα από εκείνους τους μετανάστες που δούλευαν στα πλοία.
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων, γλωσσικοι μυθοι | Ετικέτες: Aka-Bo, Boa Sr, γλώσσες υπό εξαφάνιση, νεκρές γλώσσες
Ακούμε συχνά να λέγεται ότι η γλώσσα μας σιγά σιγά πεθαίνει. Πάνω από το δήθεν “κρεβάτι του πόνου” της στέκονται όλοι αυτοί που φοβούνται τη γλωσσική αλλαγή και την εξέλιξη. Για όλους τους υπόλοιπους, η γλώσσα χαίρει άκρας υγείας και μάλιστα το γεγονός ότι “φρεσκάρεται” με νέα στοιχεία είναι δείγμα ακριβώς της ζωντάνιας της.
Στην πραγματικότητα μια γλώσσα μας αφήνει χρόνους όταν δεν διαθέτει πια φυσικούς ομιλητές. Οι λόγοι που την οδηγούν στην εξαφάνιση είναι συνήθως η με το ζόρι επιβολή κάποιας άλλης (όπως συνέβη στις γλώσσες των Αμερικανών ιθαγενών με την εισβολή των ευρωπαίων κατακτητών) αλλά και η εθελοντική εγκατάλειψη της από τους φυσικούς ομιλητές και η παράλληλη υιοθέτηση μιας άλλης για οικονομικούς και χρηστικούς λόγους ή για λόγους πρεστίζ. Αυτό συμβαίνει συνήθως στις μειονοτικές γλώσσες.
Μία από τις τελευταίες γλώσσες-μακαρίτες είναι η γλώσσα Aka-Bo, που μιλιόταν στο βόρειο τμήμα των νησιών Andaman της Ινδίας. Για την ακρίβεια στις 26 Ιανουαρίου του 2010 πέθανε και η τελευταία φυσική ομιλήτρια της Aka-Βο, η Boa Sr, σε ηλικία 86 ετών. Βλέπετε, οι άνθρωποι που είχε γύρω της δεν έμαθαν ποτέ τη γλώσσα Bo, καθώς στην περιοχή χρησιμοποιούν πια μόνο την τοπική εκδοχή της Hindi. Για τους γλωσσολόγους που ασχολούνταν με το θέμα, η απώλεια φυσικά ήταν διπλή. Χάθηκε μια πολύτιμη συνεργάτιδά τους, αλλά και η ευκαιρία να ολοκληρώσουν την έρευνά τους πάνω σε μια σπάνια γλώσσα.
