Kakia Ps
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων, γλωσσικo λαθος | Ετικέτες: σημεία στίξης, τροπικά σημεία στίξης, διαλογικά σημεία στίξης, δομικά σημεία στίξης, κόμμα
Φέτος το καλοκαίρι συνειδητοποίησα δύο πράγματα. Ότι οι συνομήλικοί μου -ή σχεδόν συνομήλικοι- είτε παντρεύονται είτε πηγαίνουν στην Γερμανία… Στη μοναδική όμως περίπτωση που συνδυάζει και τα δύο, εγώ θα γίνω μάρτυρας (κουμπάρα δηλαδή αλά πολιτικό)! 
Ο φίλος που ανέλαβε τα προσκλητήρια -ένας εξαίρετος αρχιτέκτονας/γραφίστας!- υπέπεσε δυστυχώς σε “φιλολογικό” λάθος και αναγκάστηκε να ακυρώσει την εκτύπωση που ήταν στα σκαριά. Τι έκανε; Αφού ανέφερε που θα γίνει ο γάμος, “μπλα-μπλα”, έγραψε: “Στη συνέχεια, σας περιμένουμε στο …”. Σύσσωμος ο φιλολογικός κόσμος του δήλωσε: το κόμμα δεν έχει καμία δουλειά εκεί!
Τα σημεία στίξης, ανάλογα με τη λειτουργία τους, χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Τα δομικά σημεία (τελείες, κόμματα, κτλ) μας καθοδηγούν να διαβάσουμε το κείμενο με “σωστό” επιτονισμό και παύσεις. Δοκιμάστε, ας πούμε, να διαβάσετε ξανά αυτή την παράγραφο και προσέξτε πώς -ασυναίσθητα- η φωνή σας “χαμηλώνει” όταν φτάνετε στην παρένθεση. Υπάρχουν επίσης τα τροπικά (θαυμαστικά, ερωτηματικά, κτλ) και τα διαλογικά σημεία (εισαγωγικά, αποσιωπητικά, κτλ). Για την “ορθή” χρήση όλων αυτών υπάρχουν κανόνες στίξης, τους οποίους βέβαια ο φίλος μου παραβίασε.
Ωστόσο, προτού του πάρουμε το κεφάλι, λέω να ερμηνεύσουμε το λάθος του. Το κόμμα είναι η μικρούλα ανάσα που πήρε όταν είπε προφορικά: “Στη συνέχεια h σας περιμένουμε στο…”. Το κόμμα -όπως γνωρίζουμε όλοι διαισθητικά- “σημειώνει” πάντα ένα μικρό σταμάτημα στη ροή του λόγου. Ο φίλος μου λοιπόν το τοποθέτησε εκεί ώστε να μπορέσει ο αναγνώστης να ανασυνθέσει την εκφώνηση του κειμένου. Αφού ο φίλος παίρνει ανάσα εκεί, πρέπει να πάρει κι ο αναγνώστης!!!
Τότε γιατί να θεωρήσουμε ότι το παιδί έκανε λάθος; Η απάντηση είναι μία και αφοπλιστική: Γιατί το λένε οι κανόνες! Πράγμα που αποδεικνύει για ακόμα μια φορά ότι οι κανόνες στη γλώσσα είναι μία σύμβαση και μάλιστα εξωγλωσσική. Γι’ αυτό δεν τους γουστάρουν οι γλωσσολόγοι και γι’ αυτό βέβαια δεν μπορούν ποτέ να είναι απόλυτοι! Με άλλα λόγια, φίλε Κ. μια μέρα μπορεί να δικαιωθείς! 
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων, σημασιολογια | Ετικέτες: ασάφεια, αμφισημία, αντιγραμματικότητα, γραμματικότητα
Παρακολουθώντας με μεγάλο ενδιαφέρον τις εξελίξεις για την “εγκληματική οργάνωση” του Μπέου, του Μάκαρου και των υπολοίπων, έπεσα πάνω σε ένα άρθρο με τα πιο χιουμοριστικά σχόλια του twitter για το θέμα. Προτού συνδέσω όλο αυτό με τη γλωσσολογία, να σας πω ότι τα σχόλια τελικά δεν ήταν και τόσο αστεία κι ότι περισσότερο γέλασα με κάποιους από τους διαλόγους του Big Mac.
Κάποιος λοιπόν -επηρεασμένος από τα ανέκδοτα που είναι και πάλι της μοδός- έγραψε στο twitter του: “Ο Chuck Norris έπαιξε διπλό σε match που έστησε άσσο ο Μπέος και κέρδισε!”. Ίσως χρειάστηκε να διαβάσετε περισσότερες από μία φορές την παραπάνω πρόταση για να “πιάσετε” αρχικά το νόημα και μετά το χιουμοράκι. Κατά κοινή ομολογία δεν είναι και η πιο “στρωμένη” πρόταση που υπάρχει.
Κι επειδή μου είναι δύσκολο να καθορίσω αν αυτή η πρόταση είναι γραμματική ή αντιγραμματική (αν συμφωνεί δηλαδή με τους κανόνες που ανήκουν στη γραμματική της ελληνικής γλώσσας), θα σταθώ σε ένα άλλο χαρακτηριστικό της που την καθιστά δυσκολονόητη · την αμφισημία.
“Ο Chuck Norris έπαιξε διπλό σε match που έστησε άσσο ο Μπέος και κέρδισε!”. Ποιος κέρδισε; Ο Cuck Norris θα μου πεις! Για δες καλύτερα…Δεν μπορεί να κέρδισε και ο Μπέος;!
Αυτό είναι η αμφισημία (και μάλιστα η της φραστικής δομής). Ένας σημασιολόγος θα έλεγε ότι αμφισημία έχουμε όταν αποδίδονται εναλλακτικές δομές συστατικών σε μία δομή. Εγώ θα σου πω απλά ότι αμφισημία έχουμε όταν υπάρχει και μια δεύτερη, διαφορετική ανάγνωση της πρότασης. Να σημειώσω εδώ όμως ότι αμφισημία δεν σημαίνει ασάφεια. Εκεί υπάρχει ακαθόριστος αριθμός πιθανών ερμηνειών. Κάτι σαν τις συνομιλίες του Μάκη!
update: κλικ!
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων | Ετικέτες: αναφορά, γλωσσολαλία
Πριν λίγες μέρες, κάνοντας υψηλού επιπέδου-ακαδημαϊκό θα τολμούσα να πω – χιούμορ στη μαμά μου που μιλάει ακατάπαυστα (και συχνά ακατάληπτα!) της είπα ότι το φαινόμενο αυτό στη γλωσσολογία λέγεται “γλωσσολαλία”! Και ενώ σύντομα ξέχασα την παραπάνω κρυάδα, την ξαναθυμήθηκα σήμερα βλέποντας την Ελένη Λουκά μετά από καιρό!
Γλωσσολαλία είναι μία μορφή ακατανόητου λόγου (εξού και το χιουμοράκι!) που χρησιμοποιούν όμως μέλη θρησκευτικών ομάδων. Μοιάζει με γλώσσα, αφού αποτελείται από συλλαβές που συναντάμε σε φυσικές γλώσσες, ωστόσο στερείται συμβατικής αναφοράς. Με άλλα λόγια, δεν υπάρχει αντιστοιχία του γλωσσικού σημείου με τον εξωτερικό κόσμο. Ως προς τη δομή, η γλωσσολαλία είναι πολύ απλή και περιλαμβάνει πολλές επαναλήψεις.
Όσοι έχουν “γλωσσολαλήσει” (!) θεωρούν ότι μίλησαν μια πραγματική αλλά άγνωστη στους υπόλοιπους γλώσσα. Ο δε χριστιανισμός την αναγνωρίζει σαν μια πνευματική κατάσταση κατά την οποία ο πιστός βρίσκεται σε έντονη θρησκευτική διέγερση. Οι γλωσσολόγοι, από την άλλη, τη θεωρούν απλά ένα φαινόμενο που έχει ως μοναδική λειτουργία να δείξει (όσο είναι αυτό δυνατόν, αφού πρόκειται για αλαμπουρνέζικα) τις πεποιθήσεις του ομιλητή ή της ομιλήτριας. Η ψυχιατρική πάντως μιλά για σύμπτωμα νευρολογικής διαταραχής.
Όσο για τα “ακαδημαϊκού” τύπου αστειάκια, πιστέψτε με δεν είναι οι φιλόλογοι ή οι γλωσσολόγοι οι χειρότεροι… Κάντε παρέα με ιστορικούς τέχνης και θα με θυμηθείτε!
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων, υπολογιστικη γλωσσολογια | Ετικέτες: υπολογιστική γλωσσολογία, γλωσσική τεχνολογία, επεξεργασία λόγου και γλώσσας
Μετά από μακρά απουσία, γεια σας και πάλι! Η αλήθεια είναι ότι τόσες μέρες που είχα βάλει το blog σε δεύτερη μοίρα σκεφτόμουν διαρκώς τι καλά θα ήταν να είχα στη διάθεση μου ένα μηχάνημα που να αναλάμβανε μερικές από τις “υποχρεώσεις” που έχω: διάβασμα, μαθήματα…blogging! Επιστημονική φαντασία, θα σκεφτείτε. Και όμως οι γλωσσολόγοι μαζί με άλλους επιστήμονες προσπαθούν να το κάνουν πραγματικότητα για να διευκολύνουν τη ζωή μας!
Τώρα θα αναρωτιέστε που κολλάνε οι γλωσσολόγοι, όταν έχουμε στη διάθεσή μας μηχανολόγους και προγραμματιστές γι’αυτή τη δουλειά; Ξεχνάτε μάλλον ότι ένα τέτοιο μηχάνημα πρέπει να μπορεί να επικοινωνήσει με τον άνθρωπο μέσω της γλώσσας, να την κατανοεί, ίσως και να διαβάζει τα χείλια, να συνθέτει λόγο, να βρίσκει πληροφορίες, να τις εξάγει από σχετικά κείμενα και να βγάζει συμπεράσματα. Με τέτοια θέματα πάντως ασχολείται πρώτη και καλύτερη η Υπολογιστική Γλωσσολογία.
Οι Υπολογιστικοί γλωσσολόγοι μαζί με άλλους επιστήμονες (μαθηματικούς, computer scientists κτλ) δημιουργούν εφαρμογές επεξεργασίας λόγου και γλώσσας. Αν και το ρομποτάκι που χρειάζομαι για να είμαι συνεπής στις υποχρεώσεις μου βρίσκεται ακόμα υπό κατασκευή, πολλές από τις λειτουργίες του βρίσκονται ήδη στο εμπόριο. Για παράδειγμα υπάρχουν εδώ και χρόνια εφαρμογές μετατροπής του προφορικού λόγου σε γραπτό. Εγώ υπαγορεύω και το λογισμικό μου γράφει ό,τι λέω.
Το να δημιουργήσουν οι επιστήμονες μια εφαρμογή όπως το πολυπόθητο ρομποτάκι μου, προϋποθέτει από πλευράς του μια βαθιά γνώση της γλώσσας: Να αντιλαμβάνεται και να παράγει τους γλωσσικούς ήχους, τις δομικές σχέσεις μεταξύ των λέξεων, τις έννοιες, τις γλωσσικές ενότητες που είναι μεγαλύτερες από μια απλή φραστική διατύπωση και τον τρόπο με τον οποίο η γλώσσα χρησιμοποιείται για την επίτευξη στόχων. Και άντε πες ότι οι υπολογιστικοί γλωσσολόγοι το καταφέρνουν… Μετά θα πρέπει να αντιμετωπίσουν το πρόβλημα της ασάφειας. Τι θα κάνει το ρομποτάκι αν του πω ας πούμε “Κάνε την πάπια”; Θα κάνει “πα πα πα” ή τον ανήξερο; Μάλλον το δεύτερο!
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων, γλωσσικες ποικιλιες, διαλεκτολογια | Ετικέτες: τσακώνικη διάλεκτος, γλωσσικός άτλας, γλωσσογεωγραφία, δέσμη ισογλώσσων, διαλεκτολογία, ισόγλωσσα
need help?
Είμαι σίγουρη ότι οι περισσότεροι από εσάς έχετε ανακαλύψει πως μοιράζεστε κοινές ιδιωματικές λέξεις με κάποιον φίλο σας που δεν είναι συντοπίτης σας. Για παράδειγμα εμείς οι Λαρισαίοι λέμε “με τζουνάει η κουβέρτα” εννοώντας ότι μας τσιμπάει, γρατζουνάει το δέρμα μας. Τη λέξη αυτή χρησιμοποιούν και φίλοι μου από την Κατερίνη. Αυτή η παρατήρηση επιβεβαιώνει-κάπως απλοϊκά βέβαια- ότι τα ιδιώματα δεν είναι αυστηρά χωρισμένα ανά περιοχή κι ότι κάθε γραμματικό ή λεξιλογικό φαινόμενο μπορεί να απαντηθεί σε περισσότερα από ένα ιδιώματα. Για το λόγο αυτό οι γλωσσολόγοι δημιούργησαν γλωσσικούς άτλαντες, δηλαδή γεωγραφικούς χάρτες που αποτυπώνουν το πώς κατανέμεται ένα διαλεκτικό φαινόμενο σε μια περιοχή.
Φανταστείτε έναν ερευνητή που θέλει να δείξει στο χάρτη της Ελλάδας τις περιοχές στις οποίες οι ομιλητές διατηρούν το τελικό “ν” στα ονόματα. Αφού επιλέξει τις κατάλληλες φράσεις και λέξεις και συλλέξει τα στοιχεία με τη βοήθεια ειδικών ερωτηματολογίων, διαπιστώνει ότι το φαινόμενο αυτό συναντάται στα ιδιώματα των Δωδεκανήσων, στη Χίο, τη Νάξο κτλ, την Κύπρο και τη Μικρασία. Ο ερευνητής θα χαράξει πάνω στο χάρτη γραμμές-όρια, μέσα στα οποία εμφανίζεται το φαινόμενο της διατήρησης του “ν”. Οι γραμμές αυτές ονομάζονται ισόγλωσσα. Πέρα από αυτές εμφανίζονται βέβαια διαφορετικά γλωσσικά φαινόμενα.
Συνήθως σε ένα γλωσσικό άτλαντα αποτυπώνονται πολλά γλωσσικά φαινόμενα με αποτέλεσμα να γίνεται χαμός από γραμμές. Σε τέτοιους χάρτες ο γλωσσολόγος ομαδοποιεί τις γραμμές σε “δέσμες ισογλώσσων” προκειμένου να βρει τα όρια κάθε διαλέκτου. Παρατηρεί δηλαδή σε ποιες περιοχές έχουν συγχρόνως την ίδια προφορά, δίνουν την ίδια σημασία στις ιδιωματικές λέξεις, θέτουν τις ίδιες καταλήξεις και μοιράζονται κοινά συντακτικά χαρακτηριστικά, ώστε να ορίσει στο χάρτη την περιοχή που μιλιέται η διάλεκτος.
Για παράδειγμα, τα χωριά των οποίων οι κάτοικοι παρουσιάζουν τα εξής κοινά γλωσσικά χαρακτηριστικά: διατηρούν το αρχαίο δωρικό α /a/ π.χ. “μάτη”, από το μάτηρ=μητέρα, τρέπουν το “κ” [k] σε “τσ” [t∫] μπροστά από τα /e/ και /i/ π.χ. τσίπο=κήπος, σχηματίζουν τον ενεστώτα και τον παρατατικό περιφραστικά με τον συνδυασμό του ρήματος έμι=είμαι και τη μετοχή του ενεστώτα π.χ. έμι έχου=έχω, έμα έχου=είχα, μοιράζονται κοινό ιδιωματικό λεξιλόγιό π.χ. ασάτη=κόρη, κτλ, σημειώνονται στο χάρτη ως η περιοχή στην οποία μιλιούνται τα τσακώνικα.
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων | Ετικέτες: προφορά αρχαίων ελληνικών, περισπωμένη, ψιλή, αλεξανδρινοί, βαρεία, δασεία, οξεία
Σε παλιότερο post σας ξεκαθάρισα ότι αν θέλετε να ρίξετε κάπου το φταίξιμο για τη δυσκολία εκμάθησης των αρχαίων ελληνικών, ρίξτε το στους @#$%^ αλεξανδρινούς! Αυτοί βρήκαν τα κείμενα των αρχαίων ελλήνων που ήταν γραμμένα μόνο με κεφαλαία γράμματα, χωρίς τόνους, πνεύματα και χωρίς καν κενά ανάμεσα στις λέξεις και τα αντέγραψαν με μικρά γράμματα, κενά και σημεία στίξης.
Βέβαια οι άνθρωποι δεν το κάνανε αυτό για να παιδέψουν εμάς τους κατοπινούς, αλλά γιατί με αυτά τα σύμβολα προσπάθησαν να αποδώσουν την αρχαία ελληνική προφορά. Μην κοιτάτε που εμείς διαβάζουμε τη λέξη ὄρος (με ψιλή σημαίνει το βουνό) το ίδιο με τη λέξη ὅρος (με δασεία σημαίνει το όριο). Οι αρχαίοι τις πρόφεραν διαφορετικά -εξού και το διαφορετικό πνεύμα που σημείωσαν οι αλεξανδρινοί-!
Όταν διαβάζουμε ένα αρχαίο κείμενο, είτε δούμε οξεία, είτε δούμε περισπωμένη τονίζουμε τη λέξη όπως αν διαβάζαμε νέα ελληνικά, δηλαδή προφέρουμε με μεγαλύτερη ένταση τη συλλαβή εκείνη που έχει ένα από τα δύο αυτά σημάδια τονισμού. Οι αλεξανδρινοί είχαν πάλι λόγο που έφτιαξαν τρία σημάδια τονισμού: την οξεία (΄) για να δείξουν ότι η συλλαβή τονίζονταν σε υψηλότερο μουσικά τόνο (όχι δυναμικά όπως στα νέα ελληνικά), τη βαρεία (`) για να δείξουν την απουσία αυτού του υψηλού τόνου -αρχικά μάλιστα τη σημείωναν σε όλες τις άτονες συλλαβές της λέξης, αργότερα μόνο στη λήγουσα- και την περισπωμένη (~) που ήταν ένας συνδυασμός οξείας και βαρείας.
Στα αρχαία ελληνικά πάνω σε κάθε λέξη που ξεκινά από φωνήεν, δίφθογγο ή ρ σημειώνεται ένα ειδικό σημάδι που λέγεται πνεύμα, η δασεία ῾ ή η ψιλή ᾿ . Η δασεία σήμαινε ότι πριν από το φωνήεν ή το δίφθογγο ακουγόταν ένα απαλό «χ». Η ψιλή σήμαινε ότι δεν ακουγόταν κανένας άλλος ήχος. Το ὄρος λοιπόν προφέρονταν “όρος” ενώ το ὅρος “hόρος”. Οι περισσότερες λέξεις έπαιρναν ψιλή, οπότε αν δεν ξέρετε τι πνεύμα θέλει η λέξη, κοπανίστε μια ψιλή και είστε κατά 90% μέσα! Επειδή όμως είμαι φιλόλογος και δεν πρέπει να σας παροτρύνω να κάνετε τέτοια πράγματα, σας έχω ένα κόλπο. Αν η λέξη της οποίας το πνεύμα ψάχνετε, είναι δάνεια λέξη -η ίδια ή κάποια ομόρριζή της- σε μια ξένη γλώσσα την οποία γνωρίζετε, σκεφτείτε: Αν αυτή ξεκινά από h τότε στα αρχαία ελληνικά θέλει δασεία, π.χ.ἁρμονία → harmony, ἥρωας → hero, ἱστορία→ history. Αν ξεκινά από φωνήεν τότε παίρνει ψιλή, π.χ. Ἀκαδημία→ academy, ἀέρας→ aerobic, ἀγορά→ agoraphobia.
πατήστε το play κι ακούστε την αρχαία ελληνική προφορά!
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων | Ετικέτες: ηχομιμητική λέξη, ονοματοποιία
Όλοι, νομίζω, όταν παίζουμε Scrabble έχουμε ένα θέμα με το ποιες λέξεις μπορούμε ή όχι να δεχτούμε. Ο γενικός κανόνας θέλει κάθε λέξη που συναντάμε στο λεξικό της νέας ελληνικής να είναι αποδεκτή -αρκεί να μην είναι Κύριο όνομα-. Τι γίνεται όμως εάν κάποιος γράψει “νιάου”; Θα μετρήσει για σωστό; Κι αν μετά συμπληρώσει το “νιάου” με το “ρίζω”; Δεν θα μας σπάσει τα νεύρα που θα έχει φτιάξει μια “κανονική” λέξη από μία που δεν είναι καν λέξη;
Και όμως η λέξη “νιάου”, όπως και άλλες ηχομιμητικές λέξεις, λόγω της συχνής τους χρήσης στον καθημερινό λόγο, αποτελούν πια λήμματα των σύγχρονων λεξικών (για του λόγου το αληθές, κλικ!). Όταν μια λέξη σχηματίζεται από τη μίμηση ενός ήχου ή υπαινίσσεται την πηγή του ήχου που την περιγράφει, τότε μιλάμε για ονοματοποιία. Οι έλληνες ,ας πούμε, ακούγανε τη γάτα κι απέδωσαν τον ήχο που αυτή έβγαζε με τη λέξη “νιάου”. Σε μια κατοπινή φάση έφτιαξαν γλωσσικούς τύπους που προέκυψαν από αυτή τη μίμηση του ήχου, π.χ. νιαουρίζω, νιαούρισμα.
Μιλάω συγκεκριμένα για τους έλληνες, γιατί η ονοματοποιία δεν είναι ίδια σε όλες τις γλώσσες. Στα αγγλικά ας πούμε η γάτα δεν κάνει “νιάου” αλλά meow και miaow [miˈaʊ]. Επίσης μια γάτα δεν νιαουρίζει αλλά “it meows”. Στην Κορέα πάλι οι γάτες κάνουν yaong, ενώ στην Τουρκία miyav! Αυτό συμβαίνει γιατί η ονοματοποιία ανταποκρίνεται στο ευρύτερο γλωσσικό σύστημα του οποίου είναι μέρος.
Η ονοματοποιία χρησιμοποιήθηκε συχνά στην ποίηση (ιδιαίτερα την παιδική), στα ανέκδοτα, τα αστεία, αλλά περισσότερο από οπουδήποτε στα κόμικς. Μάλιστα κάποιες ονοματοποιίες έχουν κατοχυρωθεί νομικά όπως ο ήχος “thwip!” που κάνει ο SpiderMan όταν πετάει ιστό κι ο ήχος “snikt!” που ακούγεται από τον Wolverine όταν τα νύχια του μπαίνουν στη θέση τους! Και οι δυο ήχοι είναι trademarks της Marvel Comics.
Το εντυπωσιακό πάντως είναι ότι σε αρκετές γλώσσες του κόσμου, οι ονοματοποιίες περιγράφουν και φαινόμενα που δεν είναι ακουστικά. Για παράδειγμα στα Ιαπωνικά χρησιμοποιεί η λέξη shiiin που είναι η ονοματοποιημένη μορφή της απόλυτης σιωπής!
Να πώς κάνει σε άλλες γλώσσες ένα μωρό που κλαίει, ένα μπαλόνι που σκάει, μια μέλισσα…
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων | Ετικέτες: προσδιοριστικά σύνθετα, παρατακτικά σύνθετα, συνδετικό φωνήεν, σύνθεση, αντικειμενικά σύνθετα, κτητικά σύνθετα, κλιτικό μόρφημα, λεξικό μόρφημα
Χαζεύοντας ένα γυναικείο περιοδικό στην παραλία (καλή κι η γλωσσολογία, αλλά το καλύτερο χαζολόγημα γίνεται με ένα bazaar στο χέρι!) είδα μια φωτογράφιση της Sharon Stone, στην οποία έμοιαζε πιο νέα κι από όταν ήταν νέα! Δείχνοντας τις φωτογραφίες στο φίλο της διπλανής ξαπλώστρας, που τυγχάνει μέγιστος photoshopper, γυρίζει και μου λέει “Μεγάλη φωτοσουπιά αυτή η Sharon!”. Δεν πρόκειται για γλώσσα λανθάνουσα αλλά για μία σύνθετη slang λέξη που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να πούμε πως κάποιο πρόσωπο πειράζει όλες του τις φωτογραφίες δημιουργώντας μία τελείως διαφορετική εικόνα από αυτή που έχει στην πραγματικότητα!
Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο εμείς οι άνθρωποι μέσω της σύνθεσης δημιουργούμε νέες λέξεις. Συνδυάζουμε δύο ή και παραπάνω λεξικά μορφήματα, τις μικρότερες δηλαδή μονάδες στο γλωσσικό μας σύστημα που είναι φορείς σημασίας κι αναφέρονται σε φυσικά αντικείμενα, ψυχολογικές καταστάσεις, φαινόμενα κτλ, μαζί με ένα κλιτικό μόρφημα, δηλαδή τη μικρότερη μονάδα στο γλωσσικό σύστημα που είναι φορέας σημασίας, δηλώνει γραμματικές σχέσεις και δεν συναντάται μόνη της στο λόγο. Μπέρδεμα; Απλά σκεφτείτε τη λέξη ανθρώπων όπου ανθρωπ- το λεξικό μόρφημα και -ων το κλιτικό.
Τα σύνθετα μπορεί να είναι παρατακτικά, προσδιοριστικά, αντικειμενικά και κτητικά. Παρατακτικά είναι όταν οι δύο ή περισσότερες λέξεις από τις οποίες προκύπτουν, είναι τοποθετημένες σε παράταξη, π.χ. τσαχπιν-ο-γαργαλιαρης. Προσδιοριστικά είναι όταν η πρώτη λέξη προσδιορίζει τη δεύτερη, π.χ. βαθυ-κουταλος. Αντικειμενικά είναι όταν το ένα συνθετικό είναι αντικείμενο του άλλου, π.χ. γεροντ-ο-φιλος. Κτητικά είναι όταν το αποτέλεσμα της σύνθεσης δηλώνει ένα βασικό γνώρισμα, π.χ. στρογγυλ-ο-μουρης. Όπως θα παρατηρείτε ανάμεσα στα λεξικά μορφήματα συνήθως παρεμβάλλεται ένα φωνήεν το οποίο τα συνδέει. Τις περισσότερες φορές μάλιστα είναι το “ο”.
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων | Ετικέτες: εικονογράμματα, ιδεογράμματα, κινέζικη γραφή, λογογράμματα
Τα τελευταία χρόνια εκτός από τον κλασικό λουκουματζή της παραλίας ή τον τύπο που πουλάει γυαλιά και καπέλα, συναντάμε στις πλαζ όλο και πιο συχνά τους τατουατζίδες! Αυτοί βέβαια δουλεύουν μόνο με χένα που όχι μόνο δεν είναι μόνιμη, αλλά και δεν ενδείκνυται για περίπλοκα σχέδια. Αυτό το τελευταίο έχει σαν αποτέλεσμα να βλέπουμε τους περισσότερους λουόμενους να έχουν σαν προσωρινό tattoo ένα “κινέζικο γράμμα”…
Αν τους ρωτήσεις θα σου πουν ότι το γράμμα αυτό σημαίνει κάτι, π.χ. “επικίνδυνος”. Πιστεύουν δηλαδή ότι ένα σύμβολο αντιστοιχεί σε μια σημασία κι όχι σε έναν ήχο ή συλλαβή. Στην πραγματικότητα η άποψη ότι όλοι οι κινέζικοι χαρακτήρες είναι ιδεογράμματα ή εικονογράμματα (σύµβολα που βρίσκονται σε στενή οπτική αντιστοιχία με την έννοια στην οποία αναφέρονται) είναι λάθος. Μόνο οι απλοί χαρακτήρες όπως 日(ήλιος), 山(βουνό) μπορούν να χαρακτηριστούν ιδεογράμματα (ή λογογράμματα, όπως προτιμούν οι περισσότεροι μελετητές).
Τα υπόλοιπα σύμβολα κουβαλούν μορφολογικό και φωνητικό φορτίο με αποτέλεσμα να μην αρκεί μόνο ένα για να αποδώσει μία έννοια. Έτσι αν έχετε κάποιον φίλο με tattoo ένα κινέζικο γράμμα που σημαίνει “επικίνδυνος” πείτε του ότι θα έπρεπε να έχει τα εξής 危險的 για να είναι πράγματι τέτοιος!
Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα γράμματα της κινέζικης γραφής είναι ίδιου μεγέθους, σαν να γράφονται μέσα σε ένα αόρατο τετράγωνο. Οι κινέζοι επίσημα γράφουν τις λέξεις σε κολόνες από πάνω προς τα κάτω και από δεξιά προς τ’ αριστερά. Στην καθημερινή χρήση βέβαια και στα ευρωπαϊκά λεξικά τα κινέζικα γράφονται και σε οριζόντια διάταξη από αριστερά προς τα δεξιά.
Όποιος μετά την ανάγνωση του post μου μπήκε σε σκέψεις σχετικά με το τατουάζ του, μπορεί να το τσεκάρει εδώ: (κλικ!)
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων, γλωσσικος ρατσισμος | Ετικέτες: γλωσσικός ιμπεριαλισμός, γλωσσικά δικαιώματα, οικουμενική διακήρυξη των γλωσσικών διακιωμάτων
Το ξέρατε ότι εκτός των άλλων έχετε και γλωσσικά δικαιώματα; Έχετε δηλαδή το δικαίωμα να χρησιμοποιείτε όποια γλώσσα θέλετε είτε δημόσια είτε όχι και να την προωθείτε. Αυτό ισχύει ακόμα κι αν στην περιοχή που βρίσκεστε χρησιμοποιείται μια άλλη γλώσσα. Ισχύει ακόμα κι αν ο αριθμός των ομιλητών της δικής σας γλώσσας είναι μικρότερος από κάποια άλλη. Τα γλωσσικά δικαιώματα κατοχυρώνουν επίσης την πρόσβαση στην εκπαίδευση, τις νομικές, διοικητικές και δικαστικές πράξεις μέσω της μητρικής γλώσσας του καθενός. Όλα αυτά βέβαια στη θεωρία, γιατί στην πράξη οι κρατικές αρχές είναι εκείνες που κανονίζουν αν θα παραχωρηθούν ή όχι γλωσσικά δικαιώματα σε ομάδες (βλ. μετανάστες).
Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα να αποκτούν τα γλωσσικά δικαιώματα χαρακτήρα ατομικό ενώ θεωρητικά έχουν συλλογικό (προστατεύονται μάλιστα από διεθνείς οργανισμούς). Αν εγώ δηλαδή είμαι Ρωσίδα και ζω στην Ελλάδα, έχω το δικαίωμα να χρησιμοποιώ τα ρώσικα σε οποιοδήποτε περιβάλλον επικοινωνίας με εξυπηρετούν. Η μειονοτική ομάδα των Ρώσων όμως στην Ελλάδα δεν έχει δικαίωμα να χρησιμοποιεί τα ρώσικα για να μορφωθεί.
Μάθετε τα δικαιώματά σας: Οικουμενική Διακήρυξη των Γλωσσικών Δικαιωμάτων
update: Όπα! Αυτό είναι το εκατοστό post! Να τα χιλιάσω!
