Kakia Ps
Filed under: φωνητικη, φωνολογια | Ετικέτες: προβλήματα προφοράς, τριβόμενο σύμφωνο, υπερωικό σύμφωνο, δεύτερη/ξένη γλώσσα, διεθνές φωνητικό αλφάβητο, ηχηρό σύμφωνο
Εναλλακτικός τίτλος “Η βοήθεια που ήρθε από μακριά”… και εξηγούμαι: Τελευταία είχα πάθει το γνωστό writer’s block που ήρθε όμως να ξε-block (!) με τις ιστορίες της η φίλη μου Γαλήνη, η οποία συνεχίζει τις σπουδές της στη Σουηδία.
Η Γαλήνη μου εξήγησε πως αντιμετωπίζει το εξής πρόβλημα: Οι σουηδοί δεν μπορούν να προφέρουν το όνομά της. Για την ακρίβεια δεν μπορούν να αποδώσουν τον ήχο [γ] γιατί δεν τον διαθέτουν στη γλώσσα τους. Το αποτέλεσμα είναι η Γαλήνη να γίνεται “Ραλήνη” από όσους πιστεύουν ότι το [γ] είναι κάτι σαν το γαλλικό [ʁ], π.χ. rose ή “Χαλήνη” όπως το αγγλικό [x], π.χ. loch ness.
Εντύπωση μου προκάλεσε ότι κανείς δεν την είπε “Γιαλήνη”, ήχο που επίσης δεν διαθέτουν, αλλά δεν μπορεί και να μη λένε “yes”! Μάλλον φταίει που μόνο (;) εμείς οι έλληνες αναγννωρίζουμε μια στενή σχέση ανάμεσα τους ήχους [γ] (όπως γάτα [γáta]) και [j] (όπως γελώ [jeló]), αφού αναπαριστούμε γραπτώς και τους δύο με το σύμβολο “γ”. Στα ισπανικά για παράδειγμα που συναντάμε και τους δύο αυτούς ήχους, ο μεν [γ] αποδίδεται με το σύμβολο “g”, π.x. algo, ο δε [j] με τα “y” ή “hi”, π.χ. yate, hielo.
Πώς θα μπορούσε άραγε η Γαλήνη να κάνει τους σουηδούς να πουν σωστά τ’όνομά της; Θα μπορούσε να τους εξηγήσει ότι το /γ/ είναι υπερωικό, τριβόμενο και ηχηρό και για να το προφέρουν πρέπει να ακουμπήσουν με το πίσω μέρος της γλώσσας τους την υπερώα, δηλαδή στο πίσω, μαλακό, μέρος τους ουρανίσκου. Οι αρθρωτές που συμμετέχουν στην άρθρωσή του [γ] πρέπει να αφήσουν ένα μικρό άνοιγμα μεταξύ τους που θα επιτρέψει τη δίοδο του αέρα, με αποτέλεσμα να δημιουρηθεί ακουστή τριβή. Οι φωνητικές χορδές πρέπει να πλησιάσουν τόσο ώστε να τεθούν σε παλμικές κινήσεις. Και μετά από αυτό -σαν από θαύμα- όλοι θα φωνάξουν “γγγγγγγ”! 
Άλλος τρόπος είναι να τους παραπέμψει στον οδηγό προφοράς, έναν πίνακα με όλα τα σύμβολα του διεθνούς φωνητικού αλφαβήτου, κάθε ένα από τα οποία συνοδεύεται από παραδείγματα λέξεων πολλών γλωσσών που διαθέτουν τον ήχο αυτό. Έτσι ακόμα κι αν η μητρική κάποιου δεν διαθέτει τον ήχο, ίσως τον γνωρίζει από μια άλλη γλώσσα. Στα ελληνικά ας πούμε δεν έχουμε τον ήχο [ʒ] αλλά πολλοί μπορούν να προφέρουν την αγγλική λέξη pleasure με επιτυχία, δηλαδή [ˈplɛʒə], χωρίς να το μπερδέψουν με τον ήχο [z] όπως “μαζεύω”. Αν αυτοί μάθουν ρώσικα δεν θα δυσκολευτούν να καταλάβουν ότι το “ж” στη λέξη жизнь(=ζωή) προφέρεται σαν το το “pleasure” και όχι σαν το “μαζεύω”.
Τα παραδείγματα αυτά βέβαια είναι μάλλον άχρηστα, αν κανείς δεν ξέρει πώς να προφέρει τη λέξη σε μια ξένη γλώσσα. Την καλύτερη λύση λοιπόν την έδωσε ο αμερικανός συμφοιτητής της Γαλήνης: “Just call her G.!”! 
Filed under: φωνητικη | Ετικέτες: φωνή, φωνητικό σύστημα, φωνητικό άδυτο, φωνητικές χορδές
Τόσο καιρό που μιλάμε για τη γλώσσα, αναρωτηθήκατε ποτέ με ποιον τρόπο βγαίνει ο ήχος από το στόμα μας, πώς παράγεται η ομιλία; Κάθε ζωντανός οργανισμός, όπως θα έχετε διαπιστώσει, διαθέτει ένα μηχανισμό παραγωγής φωνής. Φωνή είναι εκείνος ο ήχος που παράγεται από το λάρυγγα και το στόμα όχι μόνο των ανθρώπων αλλά και των ζώων. Και οι δύο τη χρησιμοποιούν ανταποκρινόμενοι άμεσα σε ερεθίσματα. Ο σκύλος για παράδειγμα όταν απειλείται παράγει έναν ήχο που ονομάζουμε γρύλλισμα. Ο άνθρωπος από την άλλη όταν πονέσει παράγει έναν ήχο που ονομάζουμε βογκητό.
Η ομιλία του ανθρώπου βέβαια είναι άλλη ιστορία, γιατί αυτή δεν βασίζεται στις κραυγές αλλά τις λέξεις. Μπορεί βέβαια μια λέξη να παράγεται από ήχους (το ίδιο “υλικό” από το οποίο παράγονται και οι κραυγές) αλλά η διαφορά είναι ότι αυτή μπορεί να χωριστεί σε μικρότερα κομμάτια. Τα μικρότερα αυτά κομμάτια δεν είναι πάντα φορείς σημασίας, ωστόσο ο συνδυασμός τους δημιουργεί εκφράσεις με νόημα.
Στον άνθρωπο η παραγωγή της φωνής γίνεται μέσα από τη λειτουργία του φωνητικού συστήματος: Όταν μιλάμε εκπνέεται αέρας από τους πνεύμονές μας. Ο αέρας κινεί τις φωνητικές μας χορδές, οι οποίες δεν είναι όπως πιθανόν τις φαντάζεστε-σαν τις χορδές της κιθάρας-αλλά δυο μεμβράνες στο φάρυγγα. Όταν μιλάμε οι μεμβράνες προσεγγίζουν η μία την άλλη και πάλλονται ή απομακρύνονται αφήνοντας τον αέρα να περνά (ανάλογα τι λέμε). Λίγο πιο πάνω από τις φωνητικές χορδές υπάρχουν κάτι άλλες μεμβράνες πιο δύσκαμπτες. Ανάμεσα στις φωνητικές και τις άλλες χορδές, υπάρχει το λεγόμενο φωνητικό άδυτο, στο οποίο σχηματίζεται η φωνή. Αυτή μεταφέρεται προς τα έξω μέσα από τις κοιλότητες του φάρυγγα, της μύτης και του στόματος. Το τελικό αποτέλεσμα βέβαια διαμορφώνεται με τη συμβολή της γλώσσας, του ουρανίσκου, των χειλιών κτλ. Έτσι ,για παράδειγμα, για να σχηματιστεί ο ήχος [r] ο αέρας περνά σχετικά ελεύθερα από τη στοματική κοιλότητα, ενώ η άκρη της γλώσσας πάλλεται προς τα φατνία (το κοίλωμα που είναι στερεωμένα τα δόντια).
P.S. Μην το αρνηθείς! Μόλις το διάβασες, έκανες [rrrrrrr] για να το διαπιστώσεις!!!
Filed under: φωνητικη, φωνολογια, γλωσσικo λαθος | Ετικέτες: προφορά, συνίζηση, σαρδάμ, φωνητική, φωνολογια, γλωσσικo λαθος
Σήμερα αποφάσισα να σας γυρίσω μερικά χρόνια πριν, όταν πρωθυπουργός ήταν ο Κώστας Σημίτης. Παραδεχτείτε το πως όλοι, υποστηρικτές του ή όχι, κάνατε κάτι γέλια με τα σαρδάμ του (το αλησμόνητο μακέτο αντί μακέτα) και την περίεργη ορισμένες φορές προφορά του (πχιότητα αντί ποιότητα)!
Το σαρδάμ βέβαια δεν αποδεικνύει την ηλιθιότητα ή την ημιμάθεια του ομιλητή. Πρόκειται απλά για μπέρδεμα λέξεων ή γραμμάτων μέσα σε μια λέξη (κυρίως λόγω τρακ). Συμβαίνει σε όλους!
πόλος έλξης!
Τα λάθη στην προφορά όμως εξετάζονται από δύο κλάδους της γλωσσολογίας που συνήθως πάνε πακέτο (κι όχι μακέτο!). Τη φωνητική (επιστημονική μελέτη των γλωσσικών ήχων) και τη φωνολογία (μελέτη εκείνων των ήχων μιας γλώσσας που διαφοροποιούν το νόημα σε μια λέξη ή άλλο γλωσσικό σήμα π.χ. αν στη λέξη πόλος [pólos] αντικαταστήσουμε το αρχικό [p] με το [k] θα προκύψει μια λέξη με διαφορετική σημασία· η λέξη κώλος [kólos])!
Το γλωσσικό λάθος, όπως έχω ήδη γράψει, δεν πρέπει να το “αφορίζει” ο εκπαιδευτικός, αλλά πρώτα να το ερμηνεύει και μετά να το διορθώνει. Έτσι πρέπει να αντιμετωπίσει λοιπόν και τα “λάθη” στην προφορά: τα παιδιά συχνά λένε “Γράφουμε δγιαγώνισμα!” αντί του κανονικού “δ-ι-αγώνισμα”. Παρασύρονται δηλαδή από λέξεις που προφέρονται όπως το “δγιαβάζω”. Επίσης αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κλίση λόγιων λέξεων: το παιδί μπορεί να σου πει ότι στη γενική “το πανεπιστήμιο” κάνει “του πανεπιστήμιου”. Αν του ζητήσεις να το συλλαβίσει θα σου πει “πα-νε-πι-στή-μιου. Στην τελευταία αυτή συλλαβή το παιδί τοποθετεί δυο φωνήεντα μαζί, παρασυρμένο από λέξεις όπως “του ήλιου” (συνίζηση). Επίσης πολλά παιδιά προφέρουν τη λέξη “συγγραφέας” ως “συγκραφέας” ή “συνγκραφέας” κι όχι ως “σύνγραφέας” που είναι το “σωστό”. Αυτό συμβαίνει βέβαια γιατί παρασύρονται από τη γραπτή μορφή της λέξης που γράφεται με /γγ/ το οποίο προφέρεται συχνότερα ως “νγκ” και “γκ” παρά ως “νγ“!
*Η ορθή φωνητική μεταγραφή των παραδειγμάτων που χρησιμοποίησα (γιατί η άλλη, είπαμε, είναι δικό μου δημιούργημα!) είναι: [δjaγónizma],[δiaγónizma], [δjavázo], [sigraféas],[singraféas],[siŋγraféas]
Filed under: (το αλλο) λεξικο γλωσσολογικων ορων, φωνητικη, φωνολογια, ιστορικη γλωσσολογια | Ετικέτες: erasmus, Έρασμος, ερασμιακή προφορά, ιστορική γλωσσολογία
Όταν είσαι γύρω στα 20 και φοιτητής, τι καλύτερο από ένα ταξίδι μεγάλης διάρκειας σε μια άλλη χώρα, με τη συγκατάθεση (και τη συνεισφορά!) μάλιστα των γονιών σου; Εκτός από τον εκπαιδευτικό του χαρακτήρα, το πρόγραμμα erasmus είναι και η καλύτερη ευκαιρία να ξεφύγεις από την Ελλάδα και να περάσεις υπέροχα σε μια άλλη χώρα. Αν είσαι δε δραστήριος, δε θα μείνεις καν σ’αυτή, αλλά θα γυρίσεις όσες περισσότερες μπορείς! Με αφορμή το erasmus λοιπόν κάθε χρόνο ταξιδεύουν πολλοί φοιτητές και κοντά σ’αυτούς κι οι φίλοι που δεν μπόρεσαν να μπουν στο πρόγραμμα. Σχεδόν κανείς από αυτούς όμως δεν αναρωτήθηκε ποιος είναι αυτός ο Έρασμος, για να του κάνει εικόνισμα!
Ο Ντεζιντέριους Εράσμους Ροτεροντάμους (!) υπήρξε ουμανιστής φιλόλογος και θεολόγος. Γνώριζε άπταιστα αρχαία ελληνικά και λατινικά, σε τέτοιο σημείο μάλιστα που μπορούσε να γράφει πεζά και ποιήματα στις δύο γλώσσες αλλά και σχόλια πάνω στα κλασικά κείμενα. Είναι επίσης γνωστός ως πρόδρομος της εκκλησιαστικής μεταρρύθμισης που έκανε ο Λούθηρος, καθώς άσκησε δριμεία κριτική στην εκκλησία. Συνέταξε επίσης μία πρώτη μετάφραση της Καινής Διαθήκης από τα Ελληνικά.
Τώρα θα αναρωτιέστε τι σχέση έχουν όλα αυτά με τη γλωσσολογία… Ο Έρασμος με το έργο του «Διάλογος περί της ορθής προφοράς του λατινικού και του ελληνικού λόγου», εισηγήθηκε μια προφορά της αρχαίας ελληνικής, διαφορετική από αυτή που γνωρίζουμε. Πρότεινε να μη διαβάζουμε τα διπλά φωνήεντα /αι/,/ει/,/οι/ κλπ σαν [e], [i] και [i], αλλά αυτοτελώς το κάθε γράμμα, δηλαδή “αϊ”,”εϊ”,”οϊ”* κτλ. Πρόκειται για τη λεγόμενη ερασμιακή προφορά, η οποία, κάπως διαφοροποιημένη, διδάσκεται στο μάθημα των αρχαίων ελληνικών σε όλα τα πανεπιστήμια του εξωτερικού.
Η ιστορικοσυγκριτική γλωσσολογία αφού μελέτησε τη φωνολογική δομή της αρχαίας ελληνικής, τις γραφές, τη μετρική, τις μαρτυρίες των αρχαίων γραμματικών και σχολιαστών, τις αντίστοιχες δάνειες λέξεις και τις νεοελληνικές διαλέκτους, τελικά επιβεβαίωσε τη θεωρία του Έρασμου. Ωστόσο στην Ελλάδα διαβάζουμε τα αρχαία σαν να διαβάζαμε νέα ελληνικά. Μη βιαστείτε να σκεφτείτε ότι οι ξένοι αναγνωρίζουν τη μοναδικότητά της γλώσσας κι εμείς όχι! Οι γλωσσολόγοι θεωρούν ότι η εκμάθηση της ερασμιακής προφοράς θα δυσκόλευε τους έλληνες μαθητές περισσότερο από τους ξένους. Κι αυτό γιατί στα νέα ελληνικά, αν κι έχουμε διατηρήσει την ορθογραφία της αρχαίας με τα /αι/ κτλ, στην προφορά τα έχουμε απλοποιήσει. Πώς να ζητήσουμε από τους μαθητές να το ξεχάσουν αυτό όταν συναντούν αρχαίο κείμενο; Η ερασμιακή προφορά λοιπόν θα φάνταζε στα μάτια των ελλήνων τεχνητή.
Στο παρακάτω video μπορείτε να ακούσετε έναν ομογενή από Αμερική να διαβάζει Όμηρο, με την ερασμιακή προφορά που διδάχθηκε (ήταν το λιγότερο “πατριωτικό” που κυκλοφορεί στο youtube!)
*με διεθνές φωνητικό αλφάβητο [ai],[ei],[oi].
