i love linguistics!


κυριες,δεσποινιδες και κυριοι…
Σεπτεμβρίου 16, 2009, 07:06
Filed under: plus | Ετικέτες:

Τον τελευταίο καιρό ,θέλοντας και μη, παρακολουθώ τις συζητήσεις του ηλικιωμένου ζευγαριού που μένει στον 6ο. Χτες μιλούσαν για την οικογένεια του 1ου που συντηρεί ακόμα τα ενήλικα τεμπέλικα παιδιά της. Ο άντρας κάποια στιγμή μεταξύ χαχανητών ακούστηκε να λέει «Κι αυτή η μεγάλη, τι δεν παντρεύεται να ησυχάσει κι η μάνα της; Δεσποινίς ετών 39 κατάντησε!»

Δεσποινίδα είναι η ανύπαντρη γυναίκα. Για να γίνει κυρία πρέπει να βρει σύζυγο. Μόνο ένας άντρας λοιπόν καθορίζει αν μια γυναίκα είναι κυρία ή όχι. Από την άλλη, οι άντρες είναι κύριοι εξ ορισμού! Ακόμα και τα γεροντοπαλίκαρα δεν υπήρξαν ποτέ τους «δεσποινίδοι»!

«Η γλώσσα φταίει για τη διατήρηση τέτοιων στερεοτύπων!» θα έλεγε μια παθιασμένη φεμινίστρια… «Μπούρδες κομπλεξικών γυναικών!» θα απαντούσε ένας άντρας που σέβεται τον εαυτό του! Τη σφυρίχτρα του διαιτητή κρατάει και πάλι εδώ η γλωσσολογία. Και μάλιστα αυτή που ονομάζουμε φεμινιστική!

Κάθε  γλωσσικό σημείο που απαρτίζει τη γλώσσα μας είναι η σχέση μεταξύ της μορφής (του ήχου μιας λέξης) και της σημασίας (της αντιστοιχίας στον πραγματικό κόσμο). Η σχέση αυτή είναι αυθαίρετη. Κανείς δεν ξέρει γιατί ο ήχος [trapézi] αντιστοιχεί στο συγκεκριμένο έπιπλο! Είναι μία σύμβαση των ομιλητών της γλώσσας. Έτσι κι ο ήχος [δespinís] ως μορφή δεν ευθύνεται από μόνος του για το στερεότυπο που τον ακολουθεί. Η σημασία που συνδέεται με αυτόν τον ήχο είναι που κάνει διακρίσεις.

πιπηςΑς δούμε τις απλές λέξεις γυναίκα, άντρας και τα παράγωγά τους. Αυτές κουβαλάνε ένα σημασιολογικό φορτίο που οι ομιλητές της γλώσσας τους χάρισαν. «Ο γιος σου έγινε σωστό αντράκι!», θα κολακεύατε μια φίλη σας εννοώντας πως μεγάλωσε. Θα τολμούσατε  ποτέ να της πείτε «σκέτο γυναικάκι έγινε η κόρη σου» υποτιμώντας την με τέτοιο υποκοριστικό; Φανταστείτε να αποκαλούσατε τον φίλο σας «γυναικούλα»…  θα γινόταν χαμός! Από την άλλη αν εκείνος σας αποκαλούσε «αντράκι», θα του δίνατε ένα φιλί! Για να μειώσεις μια γυναίκα δεν θα την πεις «παλιάνθρωπο» (αν και είναι άνθρωπος!) αλλά «παλιογυναίκα«! Τον άντρα βέβαια «παλιάνθρωπο» θα τον πεις γιατί δεν υπαρχει η προσβολή»παλιάντρας»!  Όταν ο μπαμπας κάνει «αντρικές δουλειές» όλοι τον θαυμάζουμε για τη δύναμη και την αποτελεσματικότητα του κι έτσι αφήνει στη μαμά τις εύκολες, τις «γυναικείες δουλειές» με τις οποίες θα ήταν υποτιμητικό εκείνος να ασχοληθεί. Εκτός απ’τις δουλειές, υπάρχουν και οι κουβέντες! Οι «γυναικείες» είναι»ελαφριές», χαμηλού επιπέδου, ενώ οι «αντρικές» είναι σοβαρές και σημαντικές.

Η γλώσσα λοιπόν από μόνη της δεν κάνει διακρίσεις. Εμείς είμαστε δημιουργοί του γλωσσικού σεξισμού κι εμείς μέσα από τη στάση μας απέναντι στη γλώσσα καθορίζουμε τη διάρκεια ζωής του. Για παράδειγμα, όσο διατηρούμε αμέτρητους αρνητικά χρωματισμένους όρους για τις γυναίκες κι ελάχιστους για τους άντρες, το αναχρονιστικό δόγμα περί ανωτερότητας του αρσενικού θα κρατεί καλά.

ΠΙΠΗΣ: Άσε ρε Λευτέρη. Θα φτάσω στα Γιάννενα με ώτο-στοπ.
ΛΕΥΤΕΡΗΣ: Και ποιός θα σταματήσει να σε πάρει βρε μαντραχαλάκι; Αν ήσουν κορίτσι, κάτι θα γινότανε.
ΠΙΠΗΣ: Αυτό να μου πεις!

Advertisements

4 Σχόλια so far
Σχολιάστε

Για αρχή μπορούμε δηλαδή να δουλέψουμε στην κατάργηση των στερεοτύπων… και μετά να ορίσουμε τα νέα! 😉
Θα το προσπαθήσω στη δουλειά και αν δω αποτέλεσμα θα σε ενημερώσω! Θα λέω «γυναικείες κουβέντες θέλω»! τελος!

Σχόλιο από serenitsa

Κι επειδή κάποιοι μου «γκρίνιαξαν» οτι η λέξη «παλιάντρας» υπάρχει, σημειώνω οτι δεν υφίσταται ως λήμμα στο λεξικό, αλλά πράγματι έχει αρχίσει να χρησιμοποιείται αντί του παλιάνθρωπος. Βρισκόμαστε μάλλον στα πρώτα βήματα του «παλιάντρα» να γίνει επίσημος όρος και να ρίξει χαστούκι στο γλωσσικό σεξισμό!

Σχόλιο από Kakia Ps

Δύο τεκμήρια της διάστασης μεταξύ βιολογικού και κοινωνικού φύλου, με τη γλώσσα σε ρόλο χαφιέ.

Στα μαλακά οι άνδρες, δύσκολα για τα κορίτσια

Με ισοπαλία ολοκλήρωσαν τις υποχρεώσεις τους στο φάιναλ-φορ του Λεν Τρόφι γυναικών τα κορίτσια του πόλο

Αν και θα μπορούσε να υποστηρίξει κανείς ότι κατά κανόνα οι αθλήτριες είναι ανύπαντρες, όσες επιδίδονται σε πρωταθλητισμό τουλάχιστον, νομίζω πως επιπροσθέτως ο κανείς κάπου στο βάθος του μυαλού του είναι πεισμένος πως η αθλούμενη γυναίκα είναι ένα αγοροκόριτσο σε παρατεταμένη εφηβεία.

Ενδιαφέρον το μπλογκ, το είδα από τον Νίκο Σαραντάκο.

Σχόλιο από akindynos

Χμμμ… Φαντάζομαι ότι το σχόλιο περί δεσποινίδων μόνο ως αφορμή έχει τη συζήτηση του ηλικιωμένου ζευγαριού, γιατί είναι μάλλον προφανές ότι ο λόγος που ο άντρας αποκάλεσε την ανύπαντρη κόρη «Δεσποινίς ετών 39» είναι η ομώνυμη τανία του παλιού ελληνικού κινηματογράφου και όχι η διάκριση δεσποινίς-κυρία=ανύπαντρη-παντρεμένη… Μήπως και το «παντρεύεται» είναι σήμερα σεξιστικό, αφού ετυμολογείται από το «υπανδρεύεται»;
Κατά τα άλλα, στη δεύτερη παράγραφο παρατηρώ μια αδικαιολόγητη σύγχυση εννοιών και χρόνων. Όντως «δεσποινίς» είναι η ανύπαντρη γυναίκα. Παλιότερα ίσως η αντιδιαστολή της λέξης αυτής με τη λέξη «κυρία» να σήμαινε περιορισμένα δικαιώματα της πρώτης. Σήμερα όμως κανείς δεν αποκαλεί κανονικά μια ανύπαντρη γυναίκα «δεσποινίδα». Ο όρος είναι μάλλον παρωχημένος και πλέον ακούγεται ελάχιστες φορές ως προσφώνηση νεαρής γυναίκας, ιδίως σε εκείνες τις περιπτώσεις που ο ομιλητής επιλέγει το «Δεσποινίς!» αντί για το -κατ’ εμέ- κακόηχο «Κοπελιά!» Αδυνατώ πάντως να δω στις σημερινές χρήσεις της λέξης κάποια σεξιστική απόχρωση…
Την τέταρτη παράγραφο δεν την καταλαβαίνω: ακόμα και η πιο φανατική φεμινίστρια δε νομίζω να ισχυρίζεται ότι ο ήχος [δespinís] ευθύνεται για το στερεότυπο που σχετίζεται -και καλά- με τη λέξη, οπότε τι ρόλο παίζει αυτή η επί τροχάδην αναφορά στη συμβατική σχέση σημαίνοντος-σημαινομένου;
Δεν διαφωνώ ότι «Η σημασία που συνδέεται με αυτόν τον ήχο είναι που κάνει διακρίσεις.» ούτε με τη θέση ότι «[οι λέξεις] κουβαλάνε ένα σημασιολογικό φορτίο που οι ομιλητές της γλώσσας τους χάρισαν». Σημειώνω απλώς ότι αυτό το σημασιολογικό φορτίο δεν είναι σταθερό και ότι δεν προηγείται η κάθαρση της γλώσσας από σεξιστικές ή ρατσιστικές λέξεις και χρήσεις, αλλά η αποπομπή των αντίστοιχων αντιλήψεων από την κοινωνία. Αν συμβεί η τελευταία τότε είτε ο γλωωσικός σεξισμός/ρατσισμός εκλείπει είτε οι συγκεκριμένες λέξεις χάνουν τον αρνητικό χρωματισμό τους.
Επίσης, τα πράγματα δεν είναι πάντα τόσο ξεκάθαρα όσο τα παρουσιάζεις στα παραδείγματα που παραθέτεις. Σίγουρα δεν θα λέγαμε την αναπτυγμένη κόρη μας «γυναικάκι» (θα έλεγε πάντως «κορίτσαρος» ή «γυναικάρα»), αλλά και καμιά σύζυγος δεν αποκαλεί σήμερα τον σύζυγό της «κύριο/κύρη». Αντίθετα, δεν είναι λίγες οι φορές που συμβαίνει το αντίστροφο και η σύζυγος αποκαλείται «κυρά».
Τέλος, διαφωνώ κάθετα με το συμπέρασμα του επιλόγου το οποίο πλησιάζει την παραδοξολογία στη χειρότερη περίπτωση και την ταυτολογία στην καλύτερη: πέρα από το γενικευτικό «εμείς» που χρησιμοποιείται αυτομαστιγωτικά δύο φορές, οι όποιες σεξιστικές αντιλήψεις δεν οφείλονται στην πληθώρα αρνητικά χρωματισμένων όρων για τις γυναίκες! Μάλλον το αντίθετο συμβαίνει. Αν το αναχρονιστικό δόγμα περί ανδρικής ανωτερότητας εκλέιψει τότε και αυτοί οι όροι θα απογυμνωθούν από τις αρνητικές τους συνδηλώσεις…

ΥΓ. Ακίνδυνε, ίσως έχεις δίκιο. Υπάρχει όμως και η περίπτωση της αβρότητας/τρυφερότητας/οικειότητας. Δες για παράδειγμα την πρόσφατη επιτυχία της Εθνικής ομάδας (Ανδρών) στο μπάσκετ: «Μπράβο στα παιδιά», «Τα παιδιά της εθνικής τα κατάφεραν» κοκ.

Σχόλιο από gazakas




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: