i love linguistics!


οταν πηγαιναμε μαζι σχολειο…
Σεπτεμβρίου 17, 2009, 06:02
Filed under: plus | Ετικέτες: ,

alfavitariΚάθε παιδί που πάει στην πρώτη δημοτικού σύντομα διαπιστώνει έντρομο πως η γραφή έχει πολλά [e], πολλά [i] και [o]. Σύντομα θα ρωτήσει κατσουφιασμένο γονείς και δασκάλους το γιατί. Αν κάποιος από αυτούς του εξηγήσει ότι όλα τα παιδάκια πρέπει να μάθουν να γράφουν τις λέξεις σύμφωνα με το πώς προφέρονταν στα αρχαία χρόνια, το δεύτερο «γιατί;» το έχει στο τσεπάκι!

Το ορθογραφικό σύστημα της νέας ελληνικής, όπως και άλλων γλωσσών, παρουσιάζει πολλές ατέλειες και «ανωμαλίες» λόγω της διατήρησης της λεγόμενης ιστορικής ορθογραφίας. Δεν υπάρχει αντιστοιχία προφοράς-γραφής. Αν προφέρω τη λέξη [lipi] και ζητήσω από κάποιον να μου γράψει αυτό που είπα, μπορεί να γράψει ένα από τα «λείπει», «λύπη» ή «λίπη»! Αν ένας αρχαίος έλληνας όμως έβλεπε τη γραφή των λείπει, λύπη και λίπη, δεν θα τις πρόφερε όλες [lipi], αλλά αντίστοιχα [leipei] «λέιπεϊ»*, [lupe:] «λούπεε»* και [lipe:] «λίπεε»*. Κι αυτό γιατί στα αρχαία ελληνικά κάθε φθόγγος και δίφθογγος της γραφής είχε ένα δικό του ήχο στην προφορά.

Τελικά ο λόγος που διατηρούμε την αρχαία γραφή των λέξεων είναι η πίστη μας περί ενότητας της νέας με την αρχαία ελληνική. Σαν συνεχιστές της «δεν πρέπει» να αποβάλλουμε την ιστορική ορθογραφία, αλλά «πρέπει» να εξασκηθούμε πνευματικά για να γνωρίσουμε τη «μαμά» γλώσσα, την αρχαία ελληνική. Μη δυσανασχετείτε! Τι κι αν πρέπει να μάθετε κανόνες κι εξαιρέσεις από τα 6 σας χρόνια; Αύριο μεθαύριο θα γράφετε σαν τους αρχαίους κλασικούς!

Οι ομιλητές βέβαια έχουν μια άλλη ιστορία να μας πουν…Η διάσταση ανάμεσα στον προφορικό και γραπτό λόγο είναι γι’ αυτούς βουνό. Η γλώσσα που μιλάμε εξελίσσεται σε μια κατεύθυνση απλοποίησης, με σκοπό να κάνει την καθημερινή μας επικοινωνία πιο εύκολη. Η γραπτή απ’ την άλλη μένει σταθερή. Μήπως κάτι πρέπει να αλλάξει;

ramboΤο θέμα της μεταρρύθμισης της γραπτής ελληνικής βρίσκει χωρισμένους σε δυο στρατόπεδα και τους έλληνες γλωσσολόγους. Οι μεν, με ηγέτη τον Μπαμπινιώτη, υποστηρίζουν τη διατήρηση της ιστορικής ορθογραφίας ως κομμάτι του πολιτισμού μας κι οι δε, με γνώμονα τις ανάγκες του έλληνα ομιλητή, πιστεύουν στον εξορθολογισμό του γραπτού λόγου για να είναι εύχρηστος.

Η γλώσσα όπως είπαμε είναι ένα σύστημα που το καθορίζουν οι ομιλητές της. Από την άλλη, η ισχύουσα γραπτή εκδοχή της μοιάζει να επιβάλλεται με το έτσι θέλω (αναφέρομαι βέβαια στην περίπτωση της ελληνικής που εξετάσαμε). Δεδομένου ότι η γραφή δεν κάνει τη γλώσσα, θα έπρεπε να υπάρχει μία ευελιξία της πρώτης ως προς την αναπροσαρμογή της. Είναι αδύνατο βέβαια να ζητάμε μια ριζική αλλαγή της ορθογραφίας. «Προβληματικά» σημεία της όμως που δυσκολεύουν τους χρήστες της γραπτής γλώσσας πρέπει να σίγουρα να αλλάξουν.

*   Τα «λέιπεϊ»,«λούπεε» και «λίπεε» είναι μία δική μου καταγραφή της προφοράς για να διευκολύνω όσους δεν είναι σε θέση να διαβάσουν την επίσημη φωνητική μεταγραφή που βρίσκεται μέσα στις αγκύλες.

Advertisements

3 Σχόλια so far
Σχολιάστε

Ωραίο το αρθράκι και με έχει απασχολήσει το θέμα κατά καιρούς. Όμως κατά την άποψή μου δεν είναι μονάχα η ιστορικότητα που εξυπηρετείται από την διατήρηση της ιστορικής ορθογραφίας. Φαντάσου σ’ ένα γραπτό κείμενο να έβλεπες τη λέξη «λίπι» με συμφραζόμενα λίγο διευκρινιστικά ή ως τίτλο… Για ποια από τις 3 λέξεις (σύμφωνα με το παράδειγμά σου) θα συμπέραινες ότι μιλάει; Στον προφορικό λόγο ο χρωματισμός της φωνής, η στάση του σώματος, η δυνατότητα άμεσης διευκρίνησης από τον ομιλητή αποσιωπά τέτοιου είδους προβλήματα. Στον γραπτό όμως λόγο ο Έλληνας, εν προκειμένω, μαθαίνει να αναγνωρίζει στην ορθογραφία της λέξης κι άλλα πράγματα πέραν της προφοράς της. Αναγνωρίζει οπτικά θα λέγαμε μια ξεχωριστή «ταυτότητα». Έτσι «λύπη», «λείπει» και «λίπη» ξεχωρίζουν με ευκολία μεταξύ τους παρ’ ότι προφέρονται το ίδιο.
Πέρα απ΄ όσες αρχαιολάγνες κορόνες και ιδέες περί διατήρησης του αναλλοίωτου του πολιτισμού μας, που ιστορικά εξάλλου ποτέ δεν διαρκούν, ίσως θα έπρεπε να εξετάσουμε και άλλες χρήσεις της ορθογραφίας προκειμένου να δούμε πώς θα μπορούσαμε να αλλάξουμε τα «προβληματικά της σημεία».

Σχόλιο από baghira

Αν μου δώσεις εσύ ενα παράδειγμα κειμένου που το υποθετικό /λίπι/ θα μπορούσε να έχει και τις 3 σημασίες με αποτέλεσμα να μπερδέψει τον αναγνώστη, θα σε παραδεχτώ! Η μόνη περίπτωση πολυσημίας του /λίπι/ θα ήταν αν το αντιμετωπίζαμε μεμονωμένο, σε ένα κείμενο με τίτλο «ΛΙΠΙ»για παράδειγμα. Μιλάει άραγε για τα λίπη,την λύπη, ή για κάποιον/α που λείπει;
Έστω οτι είσαι διαιτολόγος και ψάχνεις στο google για τα λίπη. Πληκτρολογείς /λιπι/ και σου βγάζει 3 κείμενα με τον τίτλο «ΛΙΠΙ'(το καθένα για την κάθε εκδοχή που αναφέραμε). Αναγκαστικά θα κάτσεις να διαβάσεις το κείμενο μετά τον τίτλο, όπως ακριβώς θα κάνει ένας γιατρός που πληκτρολογεί στο google το /άρθρωση/ και του βγάζει αποτέλεσμα 2 κείμενα με τίτλο «ΑΡΘΡΩΣΗ» το ένα για εκείνη των οστών και το άλλο για εκείνη του λόγου.
Σε ένα κείμενο τα συμφραζόμενα δεν αφήνουν ποτέ περιθώριο λάθους. Ακόμα και κατά την μεταφορική χρήση της γλώσσας όμως, που τα συμφραζόμενα δεν είναι και τόσο διαφωτιστικά, ο συντάκτης του κειμένου πρεπει να «δείξει» πότε το /λίπι/ είναι ρήμα 3ο ενικό, πότε θηλυκό ουσιαστικό και πότε πληθυντικός ουδέτερου ουσιαστικού!
Οι γλωσσολόγοι βέβαια δεν προτείνουν να οριστεί το /ι/ ως το μοναδικό γραπτό σύμβολο του ήχου [i]. Αν κάποτε γίνει αυτό, θα είναι κατ’ απαίτηση των ομιλητών. «Προβληματικό» σημείο της ορθογραφίας κατά τη γνώμη μου, είναι για παράδειγμα ο πληθυντικός /τα δάση/. Αν και εξηγείται ετυμολογικά, δεν καταλαβαίνω γιατί να μπερδεύουν με «εξαιρέσεις» τους χρήστες της γλώσσας όταν θα μπορούσε να γράφεται όπως όλοι οι πληθυντικοί ουσιαστικών με -οι, δηλαδή /τα δάσοι/.

Σχόλιο από Kakia Ps

Μα «τα δάση» δεν είναι εξαίρεση από κανέναν κανόνα! ΟΛΑ τα ουδέτερα σε -ος σχηματίζουν τον πληθυντικό τους σε -η! «Προβληματικά σημεία» της ιστορικής ορθογραφίας είναι οι όντως εξαιρέσεις, όπως τα «ζης ζη ζήτε» (και αυτά ιστορικά δικαιολογημένα, αλλά τόσο ξεκάρφωτα στο συγχρονικό πλαίσιο που ορθώς τα απλοποίησε η σχολική γραμματική), τα «διώροφος», «παχύρρευστος» (που ανάγονται σε αρχαίους κανόνες που δεν έχουν νόημα σήμερα – ή μήπως θα γράψουμε και «παλιόρρουχα»;), ή τα περίφημα bijoux, cailloux, κλπ. των Γάλλων, που δεν έχουν καμία λογική ή ιστορική εξήγηση αλλά που ούτε η προσφατη ορθογραφική μεταρρύθμιση δεν τόλμησε να θίξει.

Σχόλιο από Αγγελος




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: