i love linguistics!


βαλκανιζατερ με καμενο μοτερ
Σεπτεμβρίου 22, 2009, 07:30
Filed under: plus | Ετικέτες: , ,

balkan

Οι Έλληνες, αν και βαλκάνιοι, κρατάμε μια περίεργη στάση απέναντι στους άλλους λαούς της χερσονήσου. Από τη μια σχεδόν τους απαρνιόμαστε γιατί αισθανόμαστε πολύ διαφορετικοί κι ανώτεροι τους. Από την άλλη γινόμαστε ένα μαζί τους αναφωνώντας: «εδώ είναι βαλκάνια, δεν είναι παίξε γέλασε»! Θέλουμε δεν θέλουμε πάντως, η γλώσσα μας αποκαλύπτει πόσο βαλκάνιοι είμαστε και φαινόμαστε!

Οι γλωσσολόγοι παρατήρησαν ότι στις βαλκανικές γλώσσες υπάρχουν κοινά γλωσσικά στοιχεία και φαινόμενα. Αυτά εξηγούνται αν σκεφτεί κανείς τις μακραίωνες σχέσεις που διατηρούσαν οι βαλκανικοί λαοί μεταξύ τους. Τα κοινά  στοιχεία λοιπόν ονομάζονται «βαλκανισμοί» και τα συναντάμε κυρίως στην αλβανική, τη ρουμανική, τη (σλαβο)μακεδονική, τη βουλγαρική και την ελληνική γλώσσα. Το πως προέκυψαν και το πως διαδόθηκαν είναι ακόμα υπό έρευνα.

Βαλκανισμός είναι για παράδειγμα η προφορά των φωνήεντων a, e, i, o, u. Είναι ακριβώς ίδια σε όλες τις βαλκανικές γλώσσες. Αντιθέτως στα γαλλικά το /e/ λόγου χάρη μπορεί να το προφέρει κανείς με πολλούς τρόπους ανάλογα την περίπτωση. Άλλο το /e/ του école [ekɔl] κι άλλο αυτό του cœur [kœʀ].

Πέρα από την προφορά, βαλκανισμός είναι επίσης η χρήση της γενικής πτώσης αντί της παλιάς δοτικής. Στα ελληνικά όσο υπήρχε ακόμα η δοτική, οι ομιλητές έλεγαν: «ευχομαι τω παιδι». Σήμερα (αν και η αιτιατική προτιμάται) αντικαταστήσαμε αυτή τη δοτική με γενική κι έτσι λέμε «Ευχήθηκε του παιδιού περαστικά». Το ίδιο κάνουν κι οι υπόλοιποι βαλκάνιοι, παρόλο που η κάθε γλώσσα έχει δικό της κλιτικό σύστημα.

Επίσης οι έλληνες συνηθίζουμε να λέμε «πιο έξυπνος»,»πιο καλός», όπως ακριβώς κι οι «γείτονές» μας! Χρησιμοποιούν δηλαδή κι εκείνοι περιφραστικούς τύπους των παραθετικών.

Η απώλεια του απαρεμφάτου είναι ακόμα ένα κοινό φαινόμενο των βαλκανικών γλωσσών. «Θέλω να πω!» φώναξαν κάποια στιγμή οι ομιλητές και έδιωξαν από τη γλώσσα το «βουλομαι ειπειν»!

Οι βαλκάνιοι σχηματίζουμε επίσης τον μέλλοντα περιφραστικά, μέσω ενός ρήματος που δηλώνει «επιθυμία». Μα στα ελληνικά θα σκεφτεί κανείς ο μέλλοντας σχηματίζεται με το «θα»… Και όμως, το ελληνικό «θα» του μέλλοντα προέκυψε από το ρήμα «εθέλω».

Τέλος, ο διπλασιασμός του αντικειμένου είναι ένα ακόμα κοινό φαινόμενο των βαλκανικών γλωσσών. Στα ελληνικά  για παράδειγμα συνηθίζουμε να λέμε: «Τον είδες το Γιάννη;». Στα αγγλικά από την άλλη: «Did you see John?»

Δεν υπάρχει πάντως ούτε μια βαλκανική γλώσσα που να μην έχει έστω κι ένα κοινό γλωσσικό χαρακτηριστικό με κάποια άλλη βαλκανική. Δεν ισχύουν άρα όλοι οι βαλκανισμοί που ανέφερα για όλες τις γλώσσες της χερσονήσου. Οι συγκεκριμένοι είναι οι βαλκανισμοί της ελληνικής. Υπάρχουν επομένως κι άλλοι που επίτηδες παρέλειψα μιας και δεν χρησιμοποιούνται στην ελληνική.

Στα παραπάνω φαινόμενα δεν κατέγραψα παραδείγματα άλλων βαλκανικών γλωσσών εκτός της ελληνικής γιατί φοβήθηκα πως θα ήταν δυσανάγνωστο το κείμενο.


Advertisements

3 Σχόλια so far
Σχολιάστε

Βαλκανισμοί βεβαίως υπάρχουν (το επιτασσόμενο άρθρο, λ.χ., αν και το έχουν και οι σκανδιναβικές γλώσες), αλλά δεν βλέπω γιατί πρέπει να συγκαταλεγούν σ’αυτούς τα περιφραστικά παραθετικά («πιο μεγάλος»), που τα βρίσκουμε και σε όλες τις νεολατινικές γλώσσες («plus grand»,»più grande» κλπ.) αλλά και στα αγγλικά («more intensive»).

Σχόλιο από Αγγελος

Όσο για τα φωνήεντα a, e, i, o, u, που «είναι ακριβώς ίδια σε όλες τις βαλκανικές γλώσσες», απ’όσο ξέρω μόνον η ελληνική (και η σημερινή γραφόμενη σλαβομακεδονική – αν και το περιβόητο Abecedar είχε και ü!) περιορίζονται σ’αυτά και μόνο: η σερβική έχει διακρίσεις μακρών και βραχέων (και μουσικού τόνου παρακαλώ!) που η ορθογραφία αγνοεί τελείως, η βουλγαρική έχει ως έκτο φωνήεν το ъ, η ρουμανική διακρίνει τα ă και â=î, η δε αλβανική στην κοινή της μορφή έχει y και ë (που σε ορισμένες μορφές προφοράς δεν ακούγεται μεν, προκαλεί όμως αντέκταση του φωνήεντος της προηγούμενης συλλαβής, με αποτελεσμα να δημιουργείται ξανά διάκριση χρόνου φωνηέντων), ενώ στην γκέγκικη παραλλαγή της έχει και ένρινα φωνήεντα, σαν των γαλλικών!

Σχόλιο από Αγγελος

Όλες οι βαλκανικές γλώσσες πραγματώνουν τα a,e,i,o,u χωρίς φωνολογικές αντιθέσεις. Το βουλγάρικο Ъ, το αλβανικό ë και το ρουμάνικο ă, αποτελούν έναν άλλο φωνητικό βαλκανισμό καθώς όλα αποδίδουν τον ήχο [ə]. Δεν το σημείωσα στο post γιατί δεν είναι βαλκανισμός της ελληνικής.

Σχόλιο από Kakia Ps




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: