i love linguistics!


τονοσαλατα
Οκτώβριος 18, 2009, 10:25
Filed under: plus | Ετικέτες: , ,

Από την πρώτη κιόλας γυμνασίου παιδευόμαστε με τους κανόνες τονισμού της αρχαίας ελληνικής. «Μακρό-βραχύ περισπωμένη» μας έλεγαν και μας ξανάλεγαν κι εμείς εκεί…να βάζουμε οξεία! Βλέπετε στα νέα ελληνικά τα πράγματα είναι πιο απλά. Ο τόνος είναι δυναμικός, μπαίνει δηλαδή στο φωνήεν της συλλαβής που προφέρεται με μεγαλύτερη ένταση. Στα αρχαία ελληνικά όμως, ο τόνος εικάζεται πως ήταν μελωδικός, δηλαδή καθόριζε το πόσο ψιλά ή βαριά προφέρονταν το φωνήεν μιας συλλαβής. Αναλόγως έμπαινε λοιπόν οξεία ( ´ ), βαρεία ( ` ) ή περισπωμένη. Και λέω εικάζεται, γιατί αφενός τα αρχαία ελληνικά κείμενα γράφονταν μόνο με κεφαλαία γράμματα-επομένως χωρίς τόνους- κι αφετέρου δεν είμαστε απολύτως βέβαιοι για την προφορά των αρχαίων ελληνικών.

can Το σύστημα γραφής με τους τρεις τόνους που ανέφερα, λέγεται πολυτονικό κι εκτός από αυτούς διέθετε και δύο πνεύματα: την ψιλή και τη δασεία. Δημιουργήθηκε από έναν αλεξανδρινό γραμματικό στις αρχές του 2ου αιώνα π.Χ. για να γίνει ευκολότερα κατανοητό το μέτρο, η έντεχνη δηλαδή εναλλαγή τονισμένων και άτονων συλλαβών στα έπη του Ομήρου. Μέχρι το 100 μ.Χ. χρησιμοποιούνταν μόνο στα αρχαιοελληνικά κείμενα, ενώ μετά υιοθετήθηκε γενικά στη γραφή της ελληνικής. Το πολυτονικό παρέμεινε μέχρι το 1982, οπότε και αντικαταστάθηκε από το μονοτονικό που χρησιμοποιούμε ως σήμερα.

Όπως θα φαντάζεστε, η αλλαγή αυτή ενόχλησε και ενοχλεί. Ακόμα και στις μέρες μας υπάρχουν υποστηρικτές της επαναφοράς του πολυτονικού συστήματος στη νέα ελληνική. Πιστεύουν ότι οι τόνοι μας συδέεουν με το παρελθόν μας γιατί μέσω αυτών αποκαλύπτονται ετυμολογικά, συντακτικά και μορφολογικά στοιχεία της λέξης. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα την ευκολότερη αναγνώριση τους. Μιλούν επίσης για πτώχευση της γλώσσας εξαιτίας της κατάργησης των τριών τόνων, αλλά και για κακή αισθητική της μονοτονικής γραφής. Κρατούν σαν θησαυρό τις απόψεις που διατύπωσαν οι Σεφέρης, Ελύτης και Ρίτσος υπέρ του πολυτονικού και θεωρώντας τους αυθεντίες, κατακρίνουν όσους δεν τους έλαβαν υπόψιν και «επέβαλλαν» το μονοτονικό. Αυτό που παραπάνω ονόμασα «παίδεμα» γι’αυτούς είναι «μια ανάπαυλα, μια δόση φαντασίας που μας κάνει περισσότερο ανθρώπους και λιγότερο μηχανές…μια άσκηση αισθητικής και μια θεληματική εγρήγορση απέναντι στον κόσμο».

Για τη νέα ελληνική το πολυτονικό θα ήταν περιττό. Δεν ισχύει πια η διάκριση μακρών-βραχέων για να έχουμε τρεις τόνους, ούτε και υπάρχει ήχος [h] για να διατηρήσουμε τα πνεύματα. Το μονοτονικό πράγματι απλοποίησε τη γραπτή ελληνική, προς όφελος όμως των χρηστών της. Απλοποίηση δεν σημαίνει απώλεια εθνικής ταυτότητας, αλλά εξέλιξη της γλώσσας. Πολλοί τρομοκρατούνται μπροστά στην γλωσσική αλλαγή και προτείνουν επαναφορά στοιχείων από παλιότερες φάσεις της γλώσσας, οι οποίες κρίνονται ως δήθεν ανώτερες. Ξεχνούν όμως ότι οι αλλαγές της γλώσσας, γραπτής και προφορικής, γίνονται κατ’ απαίτηση των ομιλητών κι είναι επομένως αναγκαίες.

Advertisements

1 σχόλιο so far
Σχολιάστε

Το πρόβλημα με το μονοτονικό στο σχολείο είναι ότι οι μαθητές έχουν ήδη «προχωρήσει» στο ατονικό. Αυτό είναι γλωσσολογικά αποδεκτό; Γιατί μπορεί να μην ισχύει στη νεοελληνική η διάκριση βραχύ-μακρό αλλά ισχύει ο δυναμικός τόνος, οπότε…;

Σχόλιο από WaSilis




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: