i love linguistics!


γλωσσολογ-ιδης

«Γουρπάν-ι-σ’ να ‘ίνουμε!»* Όχι, δεν άρχισα τις ξένες γλώσσες. Όσο παράξενο κι αν σας φαίνεται, η διάλεκτος που μόλις χρησιμοποίησα είναι νεοελληνική. Πρόκειται για την ποντιακή διάλεκτο που μιλούσαν οι ελληνόφωνοι του Ευξείνου Πόντου στη βορειοανατολική Μικρά Ασία. psomiadisΣίγουρα ξέρετε κάποιον πόντιο που είτε ο ίδιος είτε κάποιο μέλος της οικογένειάς του την έχουν για δεύτερη γλώσσα και τη χρησιμοποιούν σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα. Με το να συνεχίζουν να μιλάνε ποντιακά, επιβεβαιώνουν την κοινή καταγωγή τους αλλά και την επιθυμία τους να διατηρήσουν τη διάλεκτο, καθώς κινδυνεύει να χαθεί.

Η ποντιακή ανήκει στις ανατολικές ελληνικές διαλέκτους κι έχει τις ρίζες της στην ελληνιστική κοινή. Η διάλεκτος αυτή παρουσίασε σημαντικές διαφορές σε σχέση με την ελληνική, αφενός γιατί ο Πόντος ήταν απομονωμένος από την υπόλοιπη βυζαντινή αυτοκρατορία κι αφετέρου γιατί ανεξαρτητοποιήθηκε, δημιουργώντας την αυτοκρατορία της Τραπεζούντας.

Η Ποντιακή δεν διέθεται γραφή γι’αυτό και δεν έχουμε κείμενα μέχρι τον 19ο αιώνα. Η συστηματική  καταγραφή διαλεκτικών κειμένων αρχίζει με τη δημιουργία του περιοδικού “Αρχείον Πόντου”, όμως το σύστημα γραφής που χρησιμοποιείται, αδυνατεί να αποδώσει τις ιδιαιτερότητες της διαλέκτου. Η ακριβέστερη καταγραφή της ξεκινά το 1980 με τη βοήθεια του σύγχρονου φωνητικού συστήματος.

Μερικά χαρακτηριστικά της ποντιακής είναι ότι το /η/ προφέρεται ως [e]: νύφη > [nífe]. Το τελικό [n] διατηρείται κι επεκτείνεται μάλιστα και σε λέξεις που δεν “δικαιολογείται” π.χ. χώμαν [xoman]. Τέλος χαρακτηριστική είναι η αντωνυμία “αούτος” ή “αβούτος” (=αυτός), λέξη που απέκτησε νέα σημασία με την είσοδο των Ποντίων προσφύγων στην Ελλάδα, καθώς χρησιμοποιήθηκε από τους γηγενείς, αντί της λέξης “Πόντιος” (με υποτιμητική προφανώς σημασία). Η ελληνική κοινωνία αντιμετώπιζε ανέκαθεν τους πρόσφυγες ως ξένους -τουλάχιστον τα πρώτα χρόνια ενσωμάτωσής τους-. Η λέξη αυτή εξακολουθεί βέβαια να χρησιμοποιείται -φέροντας ακόμα αρνητικό φορτίο- από ηλικιωμένους κυρίως ομιλητές π.χ. -Η γειτόνισσά σου είναι κουτοπόνηρη! -Αούτα παιδί μου, τι περιμένεις;

Η ποντιακή εκτός της ελληνικής επηρεάστηκε κι από την τουρκική, την αρμενική, τη γεωργιανή, την κουρδική και τις τουρανικές γλώσσες και παρουσίασε μάλιστα έντονη διαλεκτική διαφοροποίηση ανά περιοχές. Ωστόσο, οι σύγχρονοι Πόντιοι χρησιμοποιούν μια “κοινή” ποντιακή διάλεκτο, σαφώς επηρεασμένη από τη νεοελληνική.

Η ποντιακή υπολογίζεται να έχει πάνω από 300.000 ομιλητές σήμερα εντός και εκτός Ελλάδας. Αν και πουθενά δεν είναι επίσημη γλώσσα, τη διάλεκτο συνεχίζουν να μιλούν ελληνόφωνοι στις επαρχίες Όφη και Çaykara στην Τουρκία, άλλα και σε κάποιες περιοχές της πρώην Σοβιετικής Ένωσης.

Για μια πρώτη επαφή με τα Ποντιακά σας προτείνω να διαβάσετε το κόμικς “Ο Αστερίκον ο Πόντιος”. Επίσης η νεότερη γενιά ομιλητών της διαλέκτου στην Ελλάδα έχει δημιουργήσει τη γνωστή σε όλους μας wikipedia στα ποντιακά! Αξίζει νομίζω το κλικ σας:Η Βικιπαίδεια σα Ποντιακά τα Ρωμαίικα τη Πόντονος- Ανοιχτόν εγκυκλοπαίδεια ντο γράφκεται και τρανείν ας ατείντς πη θέλνε.”

Advertisements

4 Σχόλια so far
Σχολιάστε

Πάντως όσο κι αν φαίνεται αστείο, όταν βρέθηκα στην Ιταλία το βαρύ «τσ» το ποντιακό (δεν ξέρω πώς το γράφετε εσείς οι γλωσσολόγοι!) με βοήθησε στην προφορά των ιταλικών!Και ναι,το πετυχαινα!

Σχόλιο από serenitsa

Η προφορά του «τσ» που λες, με το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο γράφεται [tʃ]. Εκτός από την ποντιακή, ο ίδιος ήχος υπάρχει -όπως εύστοχα παρατήρησες- στα ιταλικά όταν c+i και c+e. Άρα σίγουρα μας έβγαλες ασπροπρόσωπους στην Ιταλία μικρή μου ποντία! 🙂

Σχόλιο από Kakia Ps

Με μπέρδεψες! Αυτός ο κύριος καβάλα είναι Πόντιος ή Μακεδών;

Σχόλιο από uvmas

Και η Βικιπαίδεια σα Ποντιακά τα Ρωμαίικα τη Πόντονος. Ανοιχτόν εγκυκλοπαίδεια ντο γράφκεται και τρανείν ας ατείντς πη θέλνε: http://pnt.wikipedia.org/

Σχόλιο από sofaki




Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s



Αρέσει σε %d bloggers: