i love linguistics!


κανε μια ευχη!
Δεκέμβριος 31, 2009, 11:12
Filed under: plus | Ετικέτες:

Σήμερα η μέρα κρύβει μέσα της μια αντίφαση! Ενώ είναι ιδιαίτερη, μιας και πρόκειται για την τελευταία μέρα του χρόνου, είναι συγχρόνως και κάπως…ρουτινιάρικη! Κάθε χρόνο τα ίδια πρόσωπα, στο ίδιο μέρος, τα ίδια φαγητά, οι ίδιες ευχές…

Οι ίδιες ευχές;!!!Όχι πια!!! Εντυπωσιάστε φέτος τους φίλους και συγγενείς με το επίπεδο και τη μόρφωση σας! 🙂 (Για σας δουλεύω αγαπητοί μου αναγνώστες!)

Πείτε «Καλή χρονιά!» στα κινέζικα «Sun nien fai lok», στα ιαπωνικά «Akemashite Omedetou Gozaimasu», στα ρώσικα «S Novym Godom», στα τούρκικα «Yeni Yiliniz Kutlu Olsun», στα σουηδικά «Gott Nytt År», στα νορβηγικά «Godt Nyttår», στα φιλιππινέζικα «manigong bagong taon!»  και στη γλώσσα zulu «Sinifesela uKhisimusi oMuhle noNyaka oMusha oNempumelelo». Αυτό το τελευταίο είναι βέβαια «Καλά Χριστούγεννα και Ευτυχισμένο το νέο έτος» και δεν ήξερα που να το κόψω! 🙂 Αν επιλέξετε πάντως αυτή την ευχή, πολλοί θα το ακούσουν-λίγοι θα το καταλάβουν!

ΚΑΛΗ ΧΡΟΝΙΑ ΣΕ ΟΛΟΥΣ!



their secret combination!

Θυμάστε που παλιότερα σας είχα υποσχεθεί ότι θα επιστρέψω με περισσότερες λεπτομέρειες στο τεράστιο γλωσσολογικό κεφάλαιο Καλομοίρα-Ντούσαν;! 😀 Ήρθε λοιπόν η στιγμή να μάθετε γιατί αυτοί οι δύο δεν μιλάνε καλά τα ελληνικά, αλλά και γιατί δεν θα τα μάθουν μάλλον ποτέ άπταιστα.

Στον Ντούσαν και την Καλομοίρα οι περισσότεροι Έλληνες δεν συγχωρούν όχι μόνο τα άσχημα ελληνικά τους, άλλα και το γεγονός ότι δεν βελτιώνονται με τον καιρό. Το αποτέλεσμα της εκμάθησης, αλλά και η ίδια η διαδικασία της εκμάθησης μοιάζουν προβληματικά. Αυτό μας κάνει να αναρωτιόμαστε: Μήπως ο Ντούσαν και η Καλομοίρα δεν τα παίρνουν τα γράμματα; Μήπως είναι απλώς ντουγάνια;

Η γλωσσογνωστική ικανότητα του κάθε ατόμου παίζει σαφώς το ρόλο της. Υπάρχουν άνθρωποι που μαθαίνουν με ιδιαίτερη ευκολία πολλές γλώσσες. Το βέβαιο είναι πως οι δύο υπό εξέταση φίλοι μας δεν ανήκουν σ’αυτή την κατηγορία, όπως άλλωστε κι οι περισσότεροι άνθρωποι!

Ο Ντούσαν κι η Καλομοίρα μάθανε μια δεύτερη γλώσσα μετά την εφηβεία. Η Καλομοίρα για να είμαι πιο ακριβής χαζομιλούσε ελληνικά προηγουμένως, αλλά τη χρειάστηκε σαν δεύτερη μόνο μετά την εφηβεία της που ήρθε στην Ελλάδα. Ο άνθρωπος έχει περιθώριο από τα τέσσερά του χρόνια ως τα δεκάξι περίπου για να φτάσει στο σημείο να μιλάει μια δεύτερη γλώσσα όπως ένας ομιλητής που την έχει για μητρική. Αν αρχίσει να τη μαθαίνει μετά την εφηβεία δεν θα την τελειοποιήσει ποτέ, όπως ο Ντούσαν και η Καλομοίρα.

Τους δυο τους δεν βοήθησε καθόλου και η μητρική τους, καθώς είναι γλώσσες που δεν έχουν πολλές ομοιότητες με την ελληνική. Επίσης σίγουρα έπαιξε ρόλο το γεγονός ότι και οι δύο γρήγορα διαπίστωσαν πως οι γλωσσικές τους ικανότητες δεν τους εμπόδιζαν να ανταποκριθούν με επιτυχία στους στόχους τους. Ο Ντούσαν ήταν ένας καλός ποδοσφαιριστής κι έπειτα προπονητής, στον οποίο τα ελληνικά δεν του χρειάζονταν παρά μόνο σε λίγες περιστάσεις, ενώ η Καλομοίρα κέρδισε ένα talent show καθώς αγαπήθηκε αμέσως χάρη σ’ αυτή τη γλωσσική της «ιδιαιτερότητα». Το γεγονός επίσης ότι όλοι κατακρίνουμε τα άσχημα ελληνικά τους, τους κάνει πάντα να σπεύδουν στην ασφάλεια της μητρικής τους, με αποτέλεσμα να μην χρησιμοποιούν στην καθημερινότητα τους τα ελληνικά.



correct me if i’m wrong!

Σε παλιότερη ανάρτηση σας μίλησα για τον γλωσσολόγο-σταρ Noam Chomsky, ο οποίος μεταξύ άλλων ισχυρίζεται ότι όλοι οι φυσικοί ομιλητές μιας γλώσσας γνωρίζουμε τη γραμματική της άσχετα από το επίπεδο της μόρφωσης μας. Με τον όρο «γραμματική» δεν εννοεί ότι όλοι παίζουμε στα δάχτυλα τον Τριανταφυλλίδη, αλλά ότι είμαστε όλοι σε θέση να δημιουργήσουμε και να κατανοήσουμε καλοσχηματισμένες προτάσεις, καθώς επίσης και να διακρίνουμε τις κακοσχηματισμένες. Η γιαγιά μου, ας πούμε, παρόλο που δεν τέλειωσε το σχολείο, μου μιλάει και με καταλαβαίνει τέλεια! Αν εγώ της πω μάλιστα «Γιαγιά το φαγητό σου ήταν νόστιμη!» θα γυρίσει και θα μου πει «Τι νόστιμη καλέ;! Νόστιμο!». Η γιαγιά μου με άλλα λόγια διέκρινε την αντιγραμματικότητα της πρότασης μου παρά την ελλιπή της μόρφωση. Μα πώς, θα σκεφτεί κανείς; Με τη γλωσσική της ικανότητα βέβαια!

*»Όσο κι αν τρέξει ο Μπλάνκο, δίχτυα δεν προκείται να βρει!»,* «Ώρες επί ώρων έριχναν οι αριανοί πέτρες στο δικό τους πούλμαν!», *»O πρόεδρος του Δικεφάλου επέστρεψε στη βροχερούς Θεσσαλονίκη.», *»Ο Σαλπιγγίδης παντρεύτηκε και είναι πια ανύπαντρος!». Τα λάθη στις προτάσεις αυτές θα τα διέκρινε τόσο ένας καθηγητής πανεπιστημίου, όσο και ένας μανάβης στη λαϊκή που έβγαλε μόνο το δημοτικό. Όλοι οι φυσικοί ομιλητές μπορούν δηλαδή να διακρίνουν τις γραμματικές και τις μη γραμματικές προτάσεις, χάρη στη γλωσσική τους διαίσθηση και μόνο!

Ωστόσο η γραμματικότητα δεν έχει να κάνει με την αλήθεια μιας πρότασης. Αν πω σ’ ένα γαύρο «Ο Σωκράτης Κόκκαλης αγκάλιασε τον παίχτη του Τζιμπρίλ Σισέ και του ζήτησε να ρίξει πέντε γκολάκια στον αιώνιο αντίπαλο Ολυμπιακό!» έχω σχηματίσει μια ωραιότατη γραμματική πρόταση, η οποία είναι σαφώς αναληθής, με αποτέλεσμα να κινδυνεύω περισσότερο απ’ ότι αν του έλεγα *» Η ομάδα του Ολυμπίακου θα αποκλειστεί σίγουρα απ’ τη Μπορντώ»!

Με αστερίσκο (*) σημειώνουν οι γλωσσολόγοι τις αντιγραμματικές προτάσεις



θα’μαι καλο παιδι…

Όλα τα παιδάκια τέτοιες μέρες περιμένουν ανυπόμονα το δώρο του Άη Βασίλη. Αυτό το «δικαιούνται» βέβαια μόνο εκείνα που ήταν όλη τη χρονιά καλά παιδάκια, δηλαδή ήσυχα, ευγενικά και υπάκουα. Τα υπόλοιπα κωλόπαιδα καλύτερα να μην ελπίζουν…Ή μήπως κάτι μπορεί να γίνει; 😛

Οι γλωσσολόγοι Brown και Levinson διατύπωσαν μια θεωρία, την οποία αν ακολουθήσουν τα απανταχού ανάγωγα, θα έχουν αυτομάτως και πιθανότητες απόκτησης δώρου· μιλάω βέβαια για τη θεωρία της ευγένειας! Σύμφωνα με αυτή κάθε άτομο θέλει να παρουσιάζει στους άλλους μια συγκεκριμένη εικόνα για τον εαυτό του. Μπορεί δηλαδή να θέλει να το «παίξει» καλό και υπάκουο ή να προτιμά να δίνει την εντύπωση του ρεμαλιού…Αν πάντως θέλεις δώρο, επιδίωξε τη θετική πλευρά του προσώπου, η οποία σου εξασφαλίζει την εκτίμηση των γύρω σου.

Βασική παρατήρηση των γλωσσολόγων είναι ότι σχεδόν κάθε λεκτική μας πράξη κρύβει μέσα της μια απειλή. Όταν, ας πούμε, παραπονιόμαστε σε κάποιον για τους καμένους κουραμπιέδες, τα παράπονά μας ανάλογα τα γλωσσικά μέσα που θα επιλέξουμε, μπορούν να ακουστούν λιγότερο ή περισσότερο απειλητικά. Με απλά λόγια αν πούμε «Μωρέ κρίμα που καψαλίστηκαν οι κουραμπιέδες!» εκφράζουμε πιο ήπια το παράπονο μας, σε σχέση με το να αρχίζαμε τις χριστοπαναγίες χρονιάρες μέρες!

Όλα εξαρτώνται λοιπόν από την πρόθεση του ομιλητή αλλά και από τις προσδοκίες του ακροατή. Οι Brown και Levinson κατέγραψαν διάφορες στρατηγικές ευγένειας ανάλογα το στόχο του ομιλητή. Εγώ θα σημειώσω μόνο εκείνες που θα σας κάνουν να φαίνεστε ή να είστε ευγενικά παιδιά! Αντί να προστάζετε τη μαμά σας φέρε το ένα και φέρε το άλλο, μπορείτε εναλλακτικά να συσσωρεύετε κι άλλα γλωσσικά στοιχεία, τα οποία αν και δεν προσθέτουν κάτι στο νόημα, σας κάνουν πιο Ζαμπούνιδες της γλώσσας: «Θα μπορούσες να μου φέρεις αυτό…», «Θα είχες την καλοσύνη να μου φέρεις το άλλο..;», «Εσύ που είσαι τόσο καλή μαμά, θα μου φέρεις το παράλλο;!»



dum spiro esperanto
Δεκέμβριος 15, 2009, 10:14
Filed under: γλωσσες | Ετικέτες: , ,

Σήμερα το σήμα google έχει την εξής μορφή:

Η σημαία αυτή είναι σύμβολο της εσπεράντο, μιας τεχνητής γλώσσας που δημιούργησε ο εβραίος Λουδοβίκος Λάζαρος Ζαμένχοφ, του οποίου τα γενέθλια θυμήθηκε το google!

Ο Ζαμένχοφ ήταν ένας οφθαλμίατρος που έβαλε τα γυαλιά στους φιλολόγους! 😀 Γύρω στο 1880 σχεδίασε μια πανευρωπαϊκή γλώσσα, για να μπορούν όλοι οι ευρωπαίοι να συνομιλούν άνετα. Πρόκειται για ένα αρκετά εύκολο σύστημα. Ο τόνος μπαίνει πάντα στην παραλήγουσα, η προφορά είναι φωνητική (διαβάζεις ό,τι βλέπεις, π.χ. το ai προφέρεται «αϊ»), όλη κι όλη η γραμματική περιλαμβάνει 16 κανόνες και στη γραφή χρησιμοποιείται το λατινικό αλφάβητο. Όσον αφορά το λεξιλόγιο, ο Ζαμένχοφ στηρίχτηκε σε όλες σχεδόν τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Η κάθε λέξη της εσπεράντο παραπέμπει σε λέξεις πολλών ευρωπαϊκών γλωσσών, οι οποίες είναι μεταξύ τους αρκετά όμοιες, π.χ. το «Dankon»(=ευχαριστώ) της εσπεράντο προέκυψε από τα «danke»(γερμανικά), «thanks»(αγγλικά) κτλ.

Αν και δεν είναι καμιάς χώρας επίσημη γλώσσα, η εσπεράντο έχει πάνω από 100.000 ομιλητές (μέχρι και 2 εκατομμύρια υποστηρίζουν ορισμένοι!), ενώ υπάρχουν και κάποιοι που την έχουν μητρική! Στη Σοβιετική Ένωση η εσπεράντο είχε αναγνωριστεί επίσημα ως γλώσσα, μέχρι ο Στάλιν να τη χαρακτηρίσει «γλώσσα των κατασκόπων» και να διώξει τους ομιλητές της. Ο δε Χίτλερ στο «ο Αγών μου» σημειώνει πως φοβόταν «διεθνή εβραϊκή συνωμοσία» όσο χρησιμοποιούνταν η εσπεράντο (αφού η γλώσσα ήταν δημιούργημα εβραίου!). Στο άλλο άκρο βρίσκεται ένας κινέζος γλωσσολόγος που προσπάθησε στις αρχές του 20ου να αντικαταστήσει (ανεπιτυχώς) την Κινεζική με την εσπεράντο!

Να μερικές «εσπεραντικές» εκφράσεις s.o.s.: Bonan matenon, Bonan nokton, Saluton, Ĉu vi parolas Esperanton?, Mi ne komprenas vin… Τη μετάφραση σας αφήνω να την υποθέσετε! Δεν είναι νομίζω και πολύ δύσκολο!

*Incubus: ένα cult διαμαντάκι σε esperanto!


κι ειμαστε ακομα ζωνιανοι!
Δεκέμβριος 13, 2009, 16:58
Filed under: γλωσσικες ποικιλιες, διαλεκτολογια | Ετικέτες:

«Ποιανού λαού αλφάβητο, ποιες λέξεις να ταιριάξω
να περιγράψουν τις ευχές που θέλω να σας γράψω!»

(κρητική εορταστική μαντινάδα)

Τώρα που πλησιάζει η αλλαγή του χρόνου, έπεσε στα χέρια μου ένα ημερολόγιο του ’10 με θέμα την Κρήτη. Έτσι σκέφτηκα να γράψω δυο λόγια για την κρητική διάλεκτο, μια διάλεκτο που μιλιέται όχι μόνο στην Κρήτη, αλλά και σε περιοχές της Τουρκίας από μουσουλμάνους κρητικούς που έφτασαν εκεί με την ανταλλαγή πληθυσμών.

Η διάλεκτος των κρητικών διαφοροποιείται έντονα από περιοχή σε περιοχή. Δηλαδή δεν μιλούν όλοι στο νησί την ίδια μορφή της γλώσσας. Ωστόσο μεταξύ αυτών των διαφορετικών εκδοχών της διαλέκτου, μπορούμε να διακρίνουμε μερικά σταθερά για όλες χαρακτηριστικά, όπως για παράδειγμα τα άρθρα «τση» (αντί «της») και «τσι» (αντί «τους» και «τις»). Επίσης σε όλες συναντάμε την κατάληξη -ομε στο ρήμα, π.χ. έχομε (αντί έχουμε). Όλοι οι κρητικοί απλοποιούν λέξεις στις οποίες εμφανίζονται συνεχόμενα σύμφωνα, π.χ. «άθρωπος» (αντί «άνθρωπος»). Η αντωνυμία μπαίνει σχεδόν πάντα μετά το ρήμα, δηλαδή αντί «σε ρωτώ» λένε «ρωτώ σε», εκτός βέβαια από την περίπτωση που το ρήμα είναι σε προστακτική, «ένα ντάκο μου κάμε» αντί «κάνε μου έναν ντάκο!» (μιαμ μιαμ!) 😀

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το λεξιλόγιο τους. Πολλές λέξεις δεν υπάρχουν στην κοινή νέα ελληνική: κοπέλλι (=παιδί), κουζουλός (=τρελός), επαέ (=εδώ) κτλ. Άλλες ενώ υπάρχουν στην κοινή, στα κρητικά έχουν άλλη σημασία: κουράδι (=κοπάδι), πράμα (=τίποτα), χτήμα (=γάιδαρος). Τέλος πολλές λέξεις τους θεωρούνται αρχαίας ελληνικής και βυζαντινής προέλευσης, ενώ υπάρχουν κι αρκετά λατινικά, ιταλικά και τουρκικά δάνεια.



κριση…με πιανει κριση…

«Κατάρρευση της Lehman Brothers», «παρέμβαση του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου», «δημοσιονομικό έλλειμμα κοντά στο 3% του ΑΕΠ», «δημόσιο χρέος άνω του 90% του ΑΕΠ»… Τα της οικονομίας έχουν μπει για τα καλά στη ζωή μας- να είναι καλά η κρίση! Επειδή όμως αυτό το blog είναι αμιγώς γλωσσολογικό, αυτή βέβαια δεν μπορεί να είναι μία ανάρτηση σχετικά με την παγκόσμια οικονομική κρίση… είναι πάντως μια ανάρτηση που αφορά μεν την οικονομία, όμως αυτή της γλώσσας!

Οικονομία είναι εκείνη η ιδιότητα της γλώσσας που της επιτρέπει να συνδυάζει ήχους χωρίς σημασία, π.χ. [k],[p],[a],[t],[e],[o] για να φτιάξει πολλές ακολουθίες ήχων που έχουν νόημα, δηλαδή [pakéto], [káto],[petó] κτλ. Αυτές με τη σειρά τους αν συνδυαστούν κατάλληλα έχουν ως αποτέλεσμα τη δημιουργία απεριόριστου αριθμού προτάσεων και φράσεων, [petó káto tó pakéto] κτλ.

Με τον όρο «οικονομία της γλώσσας» συχνά αναφερόμαστε όμως και σ’ έναν απ’ τους λόγους που οι ομιλητές απλοποιούν σταδιακά τη γλώσσα τους. Πρόκειται για μια γενικότερη τάση όλων των ομιλητών, όλων των γλωσσών. Ακόμα και οι αρχαίοι ημών το έκαναν! 🙂 Κάποτε για να ζητήσουν νερό να πιουν έλεγαν «νηρόν ύδωρ» (=φρέσκο νερό)…με τα χρόνια κατάλαβαν ότι πρέπει κάπως να το μικρύνουν και το έκαναν «νηρόν» ώσπου κάποια στιγμή έγινε και «νερό». Τι κι αν το έκαναν κι οι «ένδοξοι έλληνες» ;! Υπάρχουν στις μέρες μας πολλοί «θαυμαστές» τους που το ξεχνούν και κάνουν λόγο για κρίση· αυτή τη φορά όμως γλωσσική!