i love linguistics!


r.i.p.

Ακούμε συχνά να λέγεται ότι η γλώσσα μας σιγά σιγά πεθαίνει. Πάνω από το δήθεν «κρεβάτι του πόνου» της στέκονται όλοι αυτοί που φοβούνται τη γλωσσική αλλαγή και την εξέλιξη. Για όλους τους υπόλοιπους, η γλώσσα χαίρει άκρας υγείας και μάλιστα το γεγονός ότι «φρεσκάρεται» με νέα στοιχεία είναι δείγμα ακριβώς της ζωντάνιας της.

Στην πραγματικότητα μια γλώσσα μας αφήνει χρόνους όταν δεν διαθέτει πια φυσικούς ομιλητές. Οι λόγοι που την οδηγούν στην εξαφάνιση είναι συνήθως η με το ζόρι επιβολή κάποιας άλλης (όπως συνέβη στις γλώσσες των Αμερικανών ιθαγενών με την εισβολή των ευρωπαίων κατακτητών) αλλά και η εθελοντική εγκατάλειψη της από τους φυσικούς ομιλητές και η παράλληλη υιοθέτηση μιας άλλης για οικονομικούς και χρηστικούς λόγους ή για λόγους πρεστίζ. Αυτό συμβαίνει συνήθως στις μειονοτικές γλώσσες.

Μία από τις τελευταίες γλώσσες-μακαρίτες είναι η γλώσσα Aka-Bo, που μιλιόταν στο βόρειο τμήμα των νησιών Andaman της Ινδίας. Για την ακρίβεια στις 26 Ιανουαρίου του 2010 πέθανε και η τελευταία φυσική ομιλήτρια της Aka-Βο, η Boa Sr, σε ηλικία 86 ετών. Βλέπετε, οι άνθρωποι που είχε γύρω της δεν έμαθαν ποτέ τη γλώσσα Bo, καθώς στην περιοχή χρησιμοποιούν πια μόνο την τοπική εκδοχή της Hindi. Για τους γλωσσολόγους που ασχολούνταν με το θέμα, η απώλεια φυσικά ήταν διπλή. Χάθηκε μια πολύτιμη συνεργάτιδά τους, αλλά και η ευκαιρία να ολοκληρώσουν την έρευνά τους πάνω σε μια σπάνια γλώσσα.

Advertisements


μιλα μου βρωμικα

Μετά από μέρες αποχής μου από το blog, γεια σας και πάλι! Να ξεκαθαρίσω αμέσως ότι ο λόγος που καθυστέρησα να γράψω δεν ήταν γιατί με συνεπήρε το φετινό καρναβάλι! 🙂 Στον Τύρναβο, από τον οποίο κατάγομαι, όπως ίσως ξέρετε, τέτοιες μέρες γιορτάζουν το μπουρανί. Οι πιο «κιριλέ» επισκέπτες θα σας παρότρυναν να «απεκδυθείτε τον μανδύα της σεμνοτυφίας, να οπλιστείτε με χιούμορ, θάρρος, θράσος και να ετοιμαστείτε να βιώσετε μια απόλυτα απελευθερωτική εμπειρία». Οι Τυρναβίτες απ’την άλλη θα σας μπούκωναν μπουρανί και τσίπουρο, θα σας έβαζαν να φιλήσετε ένα πήλινο «μαραφέτι» και θα σας άρχιζαν τα μπουρανίτικα τραγούδια και αστεία! Κάθε χρόνο κάποιοι θιγμένοι από το έθιμο πετούν χαρτάκια στους δρόμους της πόλης, στα οποία γράφουν «Όχι στο αμαρτωλό καρναβάλι!». Αυτό που τους ενοχλεί είναι βέβαια τα πήλινα ομοιώματα, τα σχετικά καρναβαλίστικα άρματα, το μεθύσι αλλά και οι βωμολοχίες…Και κάπου εδώ κολλάει η γλωσσολογία! Το 1984 κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις «Νεφέλη» το έργο «Νεοελληνική αθυροστομία» της Μαίρης Κακουλέ στο οποίο περιέχονται κάθε είδους αισχρολογίες του ελληνικού λαού. Χρειάστηκαν μάλιστα κάμποσοι τόμοι για να καταγράψει όσες περισσότερες μπορούσε! Το βιβλίο της Κακουλέ όπως ήταν φυσικό βρήκε αρκετούς επικριτές. Χαρακτηρίστηκε όμως από άλλους ως γλωσσολογικό μνημείο, γιατί μετά από έρευνα κατέγραψε τη γλώσσα χωρίς να την (κατα)κρίνει! Αν ψάχνετε βέβαια πιο «φρέσκο πράμα», επισκεφτείτε το slang.gr! Είναι λιγότερο επιστημονικό, αλλά είναι σίγουρα πιο ενημερωμένο!



εμεις κι ο κοσμος

Πριν λίγες μέρες χάζευα στο ίντερνετ απόψεις σχετικά με τη διαφήμιση της vodafone που δείχνει τους πολεμιστές του ’21 να χρησιμοποιούν κινητά. Ανάμεσα στους αγανακτισμένους ελληνάρες, κάπου πήρε το μάτι μου κι ένα σχολιάκι που πάντα το έβρισκα κάπως αστείο·»Αν δεν ήταν αυτοί (οι ήρωες) τώρα θα ήμασταν Τουρκαλάδες!»

Αν και η φράση αυτή χρησιμοποιείται για να «αποδείξει» ότι η vodafone προσβάλλει τους ήρωες του ’21 (πράγμα με το οποίο δεν συμφωνώ), έχει ωστόσο γλωσσολογικό ενδιαφέρον. Είναι εντυπωσιακό που οι ανθρώπινες γλώσσες μπορούν να μιλήσουν για έναν διαφορετικό, από αυτόν που ζούμε, κόσμο, ο οποίος έχει σαν βάση (στην προκειμένη) μια διαφορετική ιστορική εξέλιξη.

Για τη σημασιολογία λοιπόν υπάρχουν οι πραγματικοί και οι δυνατοί κόσμοι. Για παράδειγμα η φράση «Ο Michael Jackson πέθανε από υπερβολική δόση χαπιών» ανήκει στον πραγματικό κόσμο, ενώ η φράση «Ο Michael Jackson δεν θα πέθαινε αν δεν έπαιρνε τόσα παυσίπονα» ανήκει στον δυνατό κόσμο (τι θα μπορούσε δηλαδή να είχε συμβεί αλλά δεν συνέβη στην πραγματικότητα). Να ξεκαθαρίσω βέβαια ότι στον δυνατό κόσμο δεν ανήκουν οι αντιφατικές προτάσεις, π.χ. «Ο Michael Jackson είχε αδέρφια και ήταν μοναχοπαίδι.» Επομένως ούτε στον δυνατό κόσμο, ούτε βέβαια στον πραγματικό «μπορεί» να παραβιάζεται η λογική.

Τελικά τώρα που το σκέφτομαι, ο πραγματικός κόσμος δεν είναι τίποτε άλλο από ένα δυνατό κόσμο που απλά έτυχε να συμβεί στην πραγματικότητα. Όταν πριν ένα χρόνο έλεγα «Αν συνεχίσει έτσι ο Michael Jackson, τον βλέπω σύντομα να κοιτάει τα ραδίκια ανάποδα!» αναφερόμουν σ’ ένα δυνατό κόσμο, ο οποίος έγινε πραγματικός όταν τελικά ο «βασιλιάς» πέθανε.

Όπως και να’χει, κεριά στο μανουάλι για τον Τζάκσον τον Μιχάλη!!! 😀



la haine*

Η Πύλη για την Ελληνική γλώσσα με οδήγησε μέσα από ένα μικρό «αινιγματικό» κειμενάκι στη σελίδα της εφημερίδας Απογευματινή και στο άρθρο με τίτλο «Κινέζικα… τα Αρχαία Ελληνικά για τους μαθητές».

Κι επειδή ξέρω ότι οι περισσότεροι βαριέστε να το διαβάσετε όλο, σας συνοψίζω το νόημα. Ο γυμνασιάρχης του 9ου Καλλιθέας δρ. Νίκος Αναστασάτος και η εκπαιδευτικός Λίνα Κεχαγιά έκαναν έρευνα για να αποκαλύψουν ποια μαθήματα συμπαθούν περισσότερο οι μαθητές και πως τα αξιολογούν ως προς το βαθμό δυσκολίας. Αν και το μάθημα της Φυσικής είναι το πιο «αχώνευτο» και πιο δύσκολο για τους μαθητές, η Λία Νικητάκη επιλέγει να βάλει στον τίτλο τα Αρχαία Ελληνικά που έρχονται δεύτερα. Μπορεί η ίδια στο άρθρο της να μη διατυπώνει κάποια κρίση σχετικά με το θέμα και να παρουσιάζει απλά τα πορίσματα της έρευνας, ωστόσο αυτή η επιλογή στον τίτλο δείχνει έμμεσα τη θέση της κι αυτό που θέλει να «περάσει» στους αναγνώστες. Τα ελληνόπουλα δεν τα καταφέρνουν στα αρχαία και τα αντιπαθούν (που για τον περισσότερο κόσμο σημαίνει ότι δεν τα καταφέρνουν κι αντιπαθούν την ίδια τη γλώσσα τους)! Είναι πιο πιασάρικο άλλωστε από το να έγραφε (όπως και θα έπρεπε σύμφωνα με το αποτέλεσμα της έρευνας) «Τα ελληνόπουλα δυσκολεύονται κι απεχθάνονται τη Φυσική».

Η γλώσσα των σύγχρονων ελλήνων όμως δεν πρέπει να ταυτίζεται με την αρχαία ελληνική. Είναι δύο διαφορετικά γλωσσικά συστήματα. Επομένως το να αντιπαθούν οι μαθητές τα αρχαία δεν σημαίνει ότι αντιπαθούν τη γλώσσα τους, αλλά μια νεκρή, «ξένη» σ’αυτούς γλώσσα. Αντιθέτως η έκθεση και τα νεοελληνικά κείμενα είναι από τα πιο συμπαθή και πιο εύκολα στην κατανόηση, όπως προκύπτει από την έρευνα.

Αν και δεν υπάρχει κάποια θεωρητική βάση σ’αυτό που θα πω, ούτε η εμπειρία μου σαν καθηγήτρια είναι μεγάλη για να μου επιτρέπει τέτοιες κρίσεις, θα συμφωνήσω με τον Κριαρά* (και τόσους άλλους) ότι πρέπει να καταργηθούν τα Αρχαία από το Γυμνάσιο. Όπως είπε στον Γ.Παπανδρέου «Η ταυτόχρονη διδασκαλία Νέων και Αρχαίων Ελληνικών στην πράξη προκαλεί σύγχυση, με αποτέλεσμα οι περισσότεροι μαθητές να είναι γλωσσικά ακατάρτιστοι». Εγώ θα τολμήσω να το προχωρήσω και να πω «μερική» κατάργηση των αρχαίων και στο Λύκειο. Γιατί να μη τα διδάσκονται μόνο οι μαθητές της θεωρητικής κατεύθυνσης στη Β’ και Γ’ όπως γίνεται με τα λατινικά;

*»Το μίσος» γαλλική ταινία του Mathieu Kassovitz (1995). Δείτε το!

Για όσους δεν γνωρίζουν, ο Κριαράς είναι ομότιμος καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, ετών 104 παρακαλώ! 😀



ancient harrods*
Φεβρουαρίου 2, 2010, 14:17
Filed under: γλωσσες | Ετικέτες: , ,

«It’s all greek to me!» αναφωνούν οι άγγλοι όταν όσα λέγονται «τους φαίνονται κινέζικα»! Εμείς από την άλλη μαθαίνουμε με άνεση τη δική τους γλώσσα θεωρώντας την από τις εύκολες. Λόγω μάλιστα της σύγκρισης αγγλικής-ελληνικής υπάρχουν ορισμένοι «λεβέντες» που διατείνονται πως η ελληνική θα έπρεπε να είναι η παγκόσμια γλώσσα! Είναι «ανώτερη», χρησιμοποιείται για έκφραση «βαθύτερων νοημάτων» και διαθέτει αρχαίο «μεγαλείο». Και ποιος σας είπε ρε ότι τα αγγλικά δεν έχουν αρχαίο μεγαλείο;!

Η αρχαία αγγλική γλώσσα είναι η πρώιμη μορφή της Αγγλικής, που μιλιόταν από τον 5ο αιώνα (από τότε δηλαδή που οι Αγγλοσάξονες μετανάστευσαν και δημιούργησαν την Αγγλία) ως τον 11ο αιώνα, όταν οι Νορμανδοί κατέκτησαν την Αγγλία. Έκτοτε η γλώσσα άλλαξε ριζικά, όπως αποδεικνύει για παράδειγμα η λέξη gebléod που αντιστοιχεί στη σημερινή λέξη beautiful. Οι ομιλητές των αρχαίων αγγλικών, κάτοικοι της σημερινής Αγγλίας και νότιας Σκωτίας, ονόμαζαν τη γλώσσα τους Englisc, τους εαυτούς τους Angle, Angelcynn ή Angelfolc και την πατρίδα τους Angelcynn ή Englaland.

Η γλώσσα αυτή ανήκει στην οικογένεια των δυτικών γερμανικών γλωσσών, όμως στη διάρκεια της ζωής της δέχτηκε επίδραση και από γλώσσες άλλων λαών με τους οποίους ήρθε σε επαφή, όπως για παράδειγμα τα κέλτικα και τα αρχαία νορβηγικά από τους Βίκιγκ. Γραπτά κείμενα των αρχαίων αγγλικών συναντάμε από τον 8ο αιώνα και μετά, γραμμένα κυρίως στην West Saxon διάλεκτο, μία από τις τέσσερεις βασικές διαλέκτους. Ορίστε κι ένα δείγμα:(κλικ!)

*Αρχαία Αγορά (;!) 😀