i love linguistics!


συνθετα υλικα

Χαζεύοντας ένα γυναικείο περιοδικό στην παραλία (καλή κι η γλωσσολογία, αλλά το καλύτερο χαζολόγημα γίνεται με ένα bazaar στο χέρι!) είδα μια φωτογράφιση της Sharon Stone, στην οποία έμοιαζε πιο νέα κι από όταν ήταν νέα! Δείχνοντας τις φωτογραφίες στο φίλο της διπλανής ξαπλώστρας, που τυγχάνει μέγιστος photoshopper, γυρίζει και μου λέει «Μεγάλη φωτοσουπιά αυτή η Sharon!».  Δεν πρόκειται για γλώσσα λανθάνουσα αλλά για μία σύνθετη slang λέξη που χρησιμοποιείται όταν θέλουμε να πούμε πως κάποιο πρόσωπο πειράζει όλες του τις φωτογραφίες δημιουργώντας μία τελείως διαφορετική εικόνα από αυτή που έχει στην πραγματικότητα!

Είναι εντυπωσιακός ο τρόπος με τον οποίο εμείς οι άνθρωποι μέσω της σύνθεσης δημιουργούμε νέες λέξεις. Συνδυάζουμε δύο ή και παραπάνω λεξικά μορφήματα, τις μικρότερες δηλαδή μονάδες στο γλωσσικό μας σύστημα που είναι φορείς σημασίας κι αναφέρονται σε φυσικά αντικείμενα, ψυχολογικές καταστάσεις, φαινόμενα κτλ, μαζί με ένα κλιτικό μόρφημα, δηλαδή τη μικρότερη μονάδα στο γλωσσικό σύστημα που είναι φορέας σημασίας, δηλώνει γραμματικές σχέσεις και δεν συναντάται μόνη της στο λόγο. Μπέρδεμα; Απλά σκεφτείτε τη λέξη ανθρώπων όπου ανθρωπ- το λεξικό μόρφημα και -ων το κλιτικό.

Τα σύνθετα μπορεί να είναι παρατακτικά, προσδιοριστικά, αντικειμενικά και κτητικά. Παρατακτικά είναι όταν οι δύο ή περισσότερες λέξεις από τις οποίες προκύπτουν, είναι τοποθετημένες σε παράταξη, π.χ. τσαχπιν-ο-γαργαλιαρης. Προσδιοριστικά είναι όταν η πρώτη λέξη προσδιορίζει τη δεύτερη, π.χ. βαθυ-κουταλος. Αντικειμενικά  είναι όταν το ένα συνθετικό είναι αντικείμενο του άλλου, π.χ. γεροντ-ο-φιλος. Κτητικά είναι όταν το αποτέλεσμα της σύνθεσης δηλώνει ένα βασικό γνώρισμα, π.χ. στρογγυλ-ο-μουρης. Όπως θα παρατηρείτε ανάμεσα στα λεξικά μορφήματα συνήθως παρεμβάλλεται ένα φωνήεν το οποίο τα συνδέει. Τις περισσότερες φορές μάλιστα είναι το «ο».



bon appétit!
Ιουλίου 17, 2010, 09:23
Filed under: plus | Ετικέτες:

Το καλοκαίρι είναι ό,τι πρέπει για βιβλιοφαγία… Πάνω στην πετσετούλα, δίπλα στο κύμα, με ένα καπέλο να μην πάθουμε ηλίαση, όχι μόνο περνάμε ευχάριστα την ώρα μας αλλά μαυρίζουμε κιόλας χωρίς να χρειαστεί να παραδεχτούμε ότι είμαστε από εκείνους ή εκείνες που το επιδιώκουν! Αυτοί είναι τόσο ψώνια άλλωστε! 😛

Κι επειδή δεν έχω συναντήσει ποτέ άνθρωπο που να μην έχει προβληματιστεί για κάτι σχετικά με τη γλώσσα, έχω να προτείνω τρία βιβλία που απευθύνονται σε αναγνώστες χωρίς ειδική εκπαίδευση (αν κι εσείς είστε τζιμάνια πια!)

Πρώτο και καλύτερο το «Εισαγωγή στη Γλωσσολογία» του John Lyons από τις εκδόσεις Πατάκη. Πρόκειται για ένα βιβλίο που προοριζόταν αρχικά για πρωτοετείς φοιτητές του πανεπιστημίου του Σάσσεξ, επομένως η ανάγνωσή του δεν προϋποθέτει προηγούμενη γνώση της επιστήμης. Όταν το διάβασα είχα την αίσθηση ότι κάποιος μου εξηγεί με απλά λόγια και παραδείγματα το γλωσσικό φαινόμενο.

«Το γλωσσικό ένστικτο» του Steven Pinker από τις εκδόσεις Κάτοπτρο είναι το πιο πιασάρικο από τα τρία που σας προτείνω. Στις 500 παρά κάτι σελίδες του μας εξηγεί γιατί πιστεύει ότι η γλώσσα είναι ένστικτο. Στο τέλος πάντως είτε διαφωνήσεις είτε συμφωνήσεις μαζί του, του βγάζεις το καπέλο για τον έξυπνο τρόπο γραφής.

Μεγάλο ενδιαφέρον παρουσιάζει και το «Ιστορία της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας» του Α.-Φ. Χριστίδη του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών. Αν κι ο τίτλος ακούγεται «βαρύς» πρόκειται για ένα πολύ ευχάριστο βιβλίο, γραμμένο με απλά λόγια, παραδείγματα, δείγματα κειμένων και εικονογράφηση, το οποίο καλύπτει όλο το φάσμα της ελληνικής γλώσσας από τα προϊστορικά χρόνια ως σήμερα. Βιβλίο που βάζει στη θέση τους τους υστερικούς πατριώτες-υπερασπιστές της γλώσσας.



eviva españa!

θεούλης!

Με αυτό εδώ το post κλείνω τον κύκλο του μουντιάλ και θα τον ξανανοίξω αν κι εφόσον εξακολουθώ να γράφω μετά από τέσσερα χρόνια. Νικήτρια ως γνωστόν αναδείχτηκε η Ισπανία και για τη γλώσσα αυτής ευθύς θα σας μιλήσω (πόσο θα θελα να ήταν στη θέση της η «Ουρουγουάου», για την οποία βέβαια θα έγραφα ακριβώς τα ίδια!) 😛

Τα ισπανικά είναι μέλος της οικογένειας των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών και συγκεκριμένα ανήκει στις ρομάνικες γλώσσες.  Είναι επίσημη γλώσσα είκοσι χωρών, με την παγκόσμια πρωταθλήτρια Ισπανία να έρχεται μόλις τρίτη σε αριθμό ισπανόφωνων ομιλητών!

Ο Ινιέστα και οι συμπατριώτες του αποκαλούν τη γλώσσα τους español όταν αναφέρονται σε αυτή σε σχέση με τις γλώσσες άλλων χωρών.  Λένε δηλαδή «Εμείς μιλάμε español, οι γάλλοι γαλλικά, οι άγγλοι αγγλικά κτλ»! Στην Ισπανία όμως υπάρχουν κι άλλες γλώσσες, όπως η βασκική και η καταλανική. Προσοχή! Δεν μιλώ για διαλέκτους της español αλλά για άλλες γλώσσες! Έτσι όταν οι ισπανοί αναφέρονται στην επίσημη γλώσσα του κράτους τους, η οποία διαφέρει από τις προαναφερθείσες, την αποκαλούν όχι español αλλά castellano!

Το ποια γλώσσα μιλά τελικά ένας Ισπανός δεν προδίδει μόνο την καταγωγή του, αλλά συχνά και την πολιτική του ιδεολογία.  Οι εθνικιστές Ισπανοί για παράδειγμα απορρίπτουν τις άλλες γλώσσες, δεν χρησιμοποιούν καν τον όρο castellano για τη γλώσσα τους, δεν δέχονται ούτε τις τοπικές διαλέκτους και θεωρούν την español τη μόνη καθαρή ισπανική γλώσσα που εξασφαλίζει εθνική ενότητα.



lingui-stic(ker) tattoo!

Τα τελευταία χρόνια εκτός από τον κλασικό λουκουματζή της παραλίας ή τον τύπο που πουλάει γυαλιά και καπέλα, συναντάμε στις πλαζ όλο και πιο συχνά τους τατουατζίδες! Αυτοί βέβαια δουλεύουν μόνο με χένα που όχι μόνο δεν είναι μόνιμη, αλλά και δεν ενδείκνυται για περίπλοκα σχέδια. Αυτό το τελευταίο έχει σαν αποτέλεσμα να βλέπουμε τους περισσότερους λουόμενους να έχουν σαν προσωρινό tattoo ένα «κινέζικο γράμμα»…

Αν τους ρωτήσεις θα σου πουν ότι το γράμμα αυτό σημαίνει κάτι, π.χ. «επικίνδυνος». Πιστεύουν δηλαδή ότι ένα σύμβολο αντιστοιχεί σε μια σημασία κι όχι σε έναν ήχο ή συλλαβή. Στην πραγματικότητα η άποψη ότι όλοι οι κινέζικοι χαρακτήρες είναι ιδεογράμματα ή εικονογράμματα (σύµβολα που βρίσκονται σε στενή οπτική αντιστοιχία με την έννοια στην οποία αναφέρονται) είναι λάθος. Μόνο οι απλοί χαρακτήρες όπως 日(ήλιος), 山(βουνό) μπορούν να χαρακτηριστούν ιδεογράμματα (ή λογογράμματα, όπως προτιμούν οι περισσότεροι μελετητές).

Τα υπόλοιπα σύμβολα κουβαλούν μορφολογικό και φωνητικό φορτίο με αποτέλεσμα να μην αρκεί μόνο ένα για να αποδώσει μία έννοια. Έτσι αν έχετε κάποιον φίλο με tattoo ένα κινέζικο γράμμα που σημαίνει «επικίνδυνος»  πείτε του ότι θα έπρεπε να έχει τα εξής 危險的 για να είναι πράγματι τέτοιος!

Αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα γράμματα της κινέζικης γραφής είναι ίδιου μεγέθους, σαν να γράφονται μέσα σε ένα αόρατο τετράγωνο. Οι κινέζοι επίσημα γράφουν τις λέξεις σε κολόνες από πάνω προς τα κάτω και από δεξιά προς τ’ αριστερά. Στην καθημερινή χρήση βέβαια και στα ευρωπαϊκά λεξικά τα κινέζικα γράφονται και σε οριζόντια διάταξη από αριστερά προς τα δεξιά.

Όποιος μετά την ανάγνωση του post μου μπήκε σε σκέψεις σχετικά με το τατουάζ του, μπορεί να το τσεκάρει εδώ: (κλικ!)