i love linguistics!


σημερα γαμος γινεται
Σεπτεμβρίου 21, 2010, 08:56
Filed under: εφαρμοσμενη γλωσσολογια | Ετικέτες:

Δεδομένου ότι ο Ντούσαν δεν είπε και τίποτα σπουδαίο τελευταία, σ’αυτό το post θα ασχοληθώ μόνο με την Καλομοίρα. Δεν ξέρω αν το ξέρετε αλλά το κορίτσι μας παντρεύεται και με την ευκαιρία έκανε δηλώσεις στα κανάλια για τις προετοιμασίες του γάμου. Μέσα σε όλα τα ωραία που είπε, αναφέρθηκε και στο παρανυφάκι της που είναι η ανιψιά της Αναστασία, στην οποία «έχουν πάρει ένα νυφικό που είναι σαν της Καλομοίρας αλλά πιο μικρό κι είναι oh so cute κι η Καλομοίρα είναι πολύ χαρούμενη»! Στο άκουσμα αυτής της φράσης ορισμένοι είναι βέβαιο ότι δυσφορούν: «Δεν μπορείς να πεις κοπέλα  μου ω είναι τόσο χαριτωμένη; Πότε θα μάθεις ελληνικά;»

Για τους γλωσσολόγους πάντως κάθε άλλο παρά ενοχλητική είναι η εναλλαγή που κάνει ένας δίγλωσσος ανάμεσα στις γλώσσες που μιλάει. Μάλλον εντυπωσιακή τη βρίσκουν! Υπάρχουν δίγλωσσοι που κατέχουν σε ικανοποιητικό βαθμό και τη δεύτερή τους γλώσσα με αποτέλεσμα να χρησιμοποιούν τη μητρική τους με τους κοντινούς τους ανθρώπους, ενώ τη δεύτερη μόνο σε περιστάσεις επικοινωνίας που το απαιτούν. Ο Vladan για παράδειγμα (ε όχι και ποιος Vladan…ο Ivic η ψυχάρα βέβαια! 🙂 ) υποθέτω ότι μιλάει σερβικά στο σπίτι του, όμως όταν πρέπει να δώσει συνέντευξη μιλάει μια χαρά ελληνικά.

Η Καλομοίρα από την άλλη δεν μιλάει άπταιστα τα ελληνικά. Γι’αυτό όταν πρέπει να μιλήσει στα κανάλια, καταφεύγει στη μητρική της κάθε φορά που δυσκολεύεται να εκφραστεί. Πριν την κατηγορήσετε για φυγοπονία, σκεφτείτε πόσο ενδιαφέρουσα είναι αυτή η εναλλαγή κωδίκων μέσα στην πρόταση!

Γιατί αυτή η εναλλαγή σημαίνει ότι επιδρούν κανόνες από δύο διαφορετικά γλωσσικά συστήματα! Δεν πρόκειται δηλαδή για τυχαίες λέξεις μέσα στην πρόταση, αλλά για λέξεις των οποίων η θέση καθορίζεται από συντακτικούς περιορισμούς. Η αλλαγή του κώδικα επιτρέπεται δηλαδή μόνο εκεί όπου δεν παραβιάζεται συντακτικός κανόνας και των δύο γλωσσών. Για παράδειγμα όταν η Καλομοίρα λέει «Μy cousin ήρθε χθες και μου έφερε το πιο amazing δώρο ever» σέβεται τους κανόνες δομής και των δύο γλωσσών. Αν όμως έλεγε -που δεν θα το έλεγε!-«Cousin μου ήρθε χθες…» θα παραβιάζε τον κανόνα της ελληνικής που απαιτεί άρθρο μπροστά από το ουσιαστικό!



προπερσης
Σεπτεμβρίου 16, 2010, 19:54
Filed under: γλωσσες | Ετικέτες: , , , ,

κεραμιδοκανελο-καφεκόκκινη μπουχάρα!!!

Αν ξέρατε κάποια Ιρανή, η οποία είχε μάθει τέλεια Ελληνικά και της λέγατε «Φαρσί τα μιλάς τα Ελληνικά Σεχραζάντ!» 😛 θα σας κοιτούσε όλο απορία! Κι αυτό γιατί στη γλώσσα της η λέξη φαρσί δεν είναι ένα επίρρημα συνώνυμο του «άπταιστα», αλλά το όνομα της ίδιας της γλώσσας της (πώς λέμε Ελληνικά, Γαλλικά, Αγγλικά…έτσι λέμε και Φαρσί)!

Φαρσί ή Παρσί (ή Τατζικική ή Νταρί ανάλογα τις περιοχές) είναι η Ινδοευρωπαϊκή γλώσσα-άρα αδερφάκι της Ελληνικής-η οποία μιλιέται σε πολλές χώρες, ανάμεσά τους το Ιράν, το Ιράκ, το Αφγανιστάν, το Ουζμπεκιστάν, το Τατζικιστάν και πάει λέγοντας! Ο όρος «Περσικά» βέβαια είναι ευρύτερα διαδεδομένος από τον όρο Φαρσί. Προέρχεται από τα λατινικά και επιλέχθηκε ως η καταλληλότερη ονομασία για τη γλώσσα από την «Ακαδημία της Περσικής Γλώσσας και Λογοτεχνίας». Οι πέρσες πάντως ενώ ονόμαζαν τη γλώσσα τους Παρσί, άρχισαν να τη λένε και Φαρσί λίγο αφότου οι άραβες-οι οποίοι δεν είχαν στην πρότυπη γλώσσα τους το φώνημα /p/-την είπαν με αυτό το όνομα.

Η νεότερη Περσική μετρά περίπου 1000 χρόνια ζωής, γι’αυτό και μπορεί να χωριστεί σε τρεις περιόδους: την πρώιμη, την κλασική και τη σύγχρονη. Πολλοί μορφωμένοι φυσικοί ομιλητές μπορούν πάντως να κατανοήσουν κείμενα της πρώιμης περιόδου χάρη στη μορφολογία και το λεξιλόγιο που έχουν παραμείνει σχετικά σταθερά στο μεγαλύτερο μέρος της χιλιετίας.

Στα ελληνικά η λέξη φαρσί το πιο πιθανό είναι να ήρθε από τα τούρκικα. Ωστόσο δεν είναι λίγοι αυτοί που υποστηρίζουν ότι την πήραμε από τα Γαλλικά και είναι παθητική μετοχή farci του ρήματος farcir που σημαίνει γεμίζω. Η έκφραση πάντως «τα μιλάει φαρσί» ή «τα έμαθε φαρσί» ίσως προέκυψε χάρη σε κάποιον που ήξερε περσικά κι επομένως θεωρήθηκε ικανός στις ξένες γλώσσες! Ίσως πάλι τα Φαρσί να ακούγονταν στα αυτιά των Ελλήνων σαν μια δύσκολη, γρήγορη γλώσσα κι έτσι να χρησιμοποίησαν τη λέξη ως επίρρημα για όποιον μαθαίνει νεράκι κάτι δύσκολο!

صلح بر شما [salam aleikom] ειρήνη σε σας!

και μια γεύση από Περσική προφορά.



V for Vintra
Σεπτεμβρίου 12, 2010, 18:24
Filed under: γλωσσικος δανεισμος | Ετικέτες:

ο κύβος ερρίφθη!

Σήμερα το μεσημέρι έψαξα να δω στις αθλητικές ιστοσελίδες το ανύπαρκτο πέναλτι του Παναθηναϊκού επί του Άρη. Τρία πράγματα μου έκαναν εντύπωση: πρώτον το ίδιο το πέναλτι (!), δεύτερον το λάθος της επίσημης ιστοσελίδας της Μπαρτσελόνα η οποία σημείωνε «L’equip de Giorgos Daloukas ha guanyat per 0-1 al camp de l’Aris de Salònica» (!!) και τρίτον ο τίτλος «Casus belli Δαλούκας-Γκαγκάτσης» στη sport24. Κι αυτό γιατί μόλις είδα τον τίτλο αναρωτήθηκα: Πόσο εύκολο είναι να καταλάβει ένας μέσος αναγνώστης τι πάει να πει casus belli;

Casus belli είναι στα λατινικά η «αιτία πολέμου». Όπως μάλλον θα έχετε παρατηρήσει συχνά διαβάζουμε κι ακούμε τέτοιου είδους εκφράσεις, οι οποίες ονομάζονται λατινισμοί. Ακόμα πιο συχνά χρησιμοποιούνται χάριν εντυπωσιασμού σε περιστάσεις επικοινωνίας που δεν κολλάει να χρησιμοποιηθούν. Το σίγουρο είναι ότι όλοι μας κάποια στιγμή έχουμε σταθεί με αμηχανία μπροστά σε κάποιον λατινισμό και δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι σημαίνει.

Στο blog αυτό έχετε ήδη δει τα scripta manent (verba volant) και το mea culpa (τι νομίζατε;.. ότι εγώ δεν έχω ανάγκη να σας εντυπωσιάσω;!) 🙂 Άλλες λατινικές εκφράσεις που χρησιμοποιούνται είναι οι: de facto που θα πει «στην πραγματικότητα», «εκ των πραγμάτων», status quo «η παγιωμένη κατάσταση», «το καθεστώς», ad hoc «γι’ αυτό το σκοπό», de profundis «εκ βαθέων, o tempora  o mores! «ω καιροί! ω ήθη!», persona non grata ανεπιθύμητο πρόσωσωπο, sic -μέσα σε παρένθεση- που θα πει «κάπως έτσι» και χρησιμοποιείται στα γραπτά κείμενα όταν κάποιος θέλει να ειρωνευτεί κάτι που έγραψε κάποιος άλλος, sine qua non σημαίνει «απαραίτητη προϋπόθεση».

Πώς είναι δυνατόν να πέρασαν αυτούσιες όμως αυτές οι εκφράσεις στα ελληνικά; Σε διάφορες χρονικές στιγμές από το τέλος της αρχαιότητας εισήχθησαν στο ελληνικό λεξιλόγιο λατινικές και νεολατινικές λέξεις. Στα χρόνια του μεσαίωνα όμως η Ελληνική δέχτηκε τη μεγαλύτερη επίδραση από ποτέ. Τελικά οι λατινισμοί πέρασαν και στη νεοελληνική γλώσσα, αποτελώντας μάλιστα αναπόσπαστο κομμάτι του λεξιλογίου της. Όσο εντυπωσιακοί κι αν δείχνουν πάντως, στην πραγματικότητα προέρχονται κυρίως από τη λατινική των σχολείων!

UPDATE

TO I LOVE LINGUISTICS ΕΓΙΝΕ ΕΝΟΣ ΕΤΟΥΣ! ΓΙΟΥΠΙΙΙΙΙ!!!


män som hatar kvinnor*
Σεπτεμβρίου 6, 2010, 15:50
Filed under: γλωσσες | Ετικέτες: ,

Εδώ και σχεδόν μία εβδομάδα έχω αρχίσει σουηδικά. Τη χώρα ανέκαθεν τη συμπαθούσα όχι μόνο γιατί δυο παιδικοί μου φίλοι μεγάλωσαν εκεί και πάντα άκουγα τα καλύτερα, αλλά κι εξαιτίας των επίπλων ΙΚΕΑ και των σουηδικών κεφτεδακίων που προσφέρει! Τη γλώσσα πάλι τη συμπάθησα παρακολουθώντας τη γνωστή τριλογία που βασίστηκε στα βιβλία του Larsson. Προτού καλά καλά όμως μάθω πως είναι το «Με λένε Κάκια» στα σουηδικά, ο γλωσσικός ρατσισμός ξαναχτύπησε! 😛

Η φίλη serenitsa και η φίλη της Β. χαρακτήρισαν τα σουηδικά «βλάχικα γερμανικά»! Αυτό με πλήγωσε, γιατί είμαι από τη Λάρισα, η διάλεκτος της οποίας φέρει το ίδιο στίγμα (χμ…βλάχικα ελληνικά)! 🙂 Έχοντας λοιπόν ήδη υπερασπιστεί την τοπική μου διάλεκτο, είμαι εδώ να υπερασπιστώ και την τιμή των σουηδικών!

Τα Σουηδικά είναι επίσημη γλώσσα της Φινλανδίας κι όχι της Σουηδίας (οι Σουηδοί δεν έχουν καμία επίσημη γλώσσα)! Αυτό βέβαια είναι θεσμικό ζήτημα, γιατί στην πραγματικότητα στη Σουηδία συναντά κανείς 8.000.000 ομιλητές. Ο λόγος για τον οποίο η γλώσσα αυτή θυμίζει έντονα τα γερμανικά, είναι γιατί μετά τον εκχριστιανισμό της Σουηδίας και την είσοδο μέσω της θρησκείας των λατινικών, γερμανοί επιχειρηματίες και ιεραπόστολοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή αλλάζοντας δραματικά τη γλώσσα. Τα γερμανικά δηλαδή μπορεί να εξαφανίστηκαν στη Σουηδία, άφησαν όμως ίχνη στην ήδη υπάρχουσα γλώσσα. Δάνειες λέξεις από τα Γερμανικά εισήχθησαν βέβαια και την περίοδο που οι Σουηδοί πολεμούσαν στη Βόρεια Γερμανία.

Στα δικά μου αυτιά τα Σουηδικά ακούγονται σαν μια πιο «γλυκιά» εκδοχή των Γερμανικών, η οποία μάλιστα είναι πολύ κοντά και με τα Αγγλικά. Διαβάζοντας για την ιστορία της γλώσσας διαπίστωσα ότι πράγματι μετά τον β’ παγκόσμιο τα σύγχρονα σουηδικά έχουν δεχτεί μεγάλη επίδραση από την αγγλική. Επίσης συναντάμε αρκετές δάνειες λέξεις από τα γαλλικά αλλά και τα ελληνικά π.χ. ängel=άγγελος, skola=σχολείο.

* Πρόκειται για τον σουηδικό τίτλο της ταινίας «Το κορίτσι με το τατουάζ». Από τα λίγα σουηδικά που έμαθα έχω να παρατηρήσω ότι ο τίτλος είναι ως συνήθως ελεύθερη απόδοση! Κι αυτό γιατί ακόμα κι ένας beginner ξέρει ότι män είναι οι άντρες και kvinnor οι γυναίκες!

update: Η ακριβής μετάφραση του τίτλου είναι «Οι άντρες που μισούν τις γυναίκες». Μωρέ καλά κάναν και το είπαν «Το κορίτσι με το τατουάζ»! Ξαφνικά αγάπησα τη Lisbeth Salander!