i love linguistics!


ο μι τζι και τρια λολ!

df2cb1c467acafc1cd6147c1e2b76c561b79e1a0980e35740ad61f02991cb71bΤο κείμενο αυτό γράφτηκε πρόσφατα με αφορμή το σκάνδαλο με τις ΜΚΟ, αλλά -ας όψεται η βραχεία μνήμη των δελτίων ειδήσεων- μπαγιάτεψε κιόλας. Τέσπα, σας το σερβίρω όπως και να’χει!

Όταν λέμε [mikió] προφέρουμε το ακρώνυμο ή ακρωνύμιο του όρου “Μη Κυβερνητική Οργάνωση”. Το ακρώνυμο είναι μια σύντομη μορφή που δημιουργείται από το συνδυασμό των συλλαβών ενός συνθετικού όρου ή από το συνδυασμό των αρχικών γραμμάτων, όπως δηλαδή συμβαίνει και με τα αρκτικόλεξα.

Τα ακρώνυμα της τελευταίας κατηγορίας διαφοροποιούνται από τα αρκτικόλεξα στην προφορά· τα αρκτικόλεξα προφέρονται πάντοτε με τα ονόματα των γραμμάτων, ενώ για την προφορά των ακρωνύμων δεν υπάρχει κανένας κανόνας που να λέει πώς να τα διαβάσουμε. Η μόνη σύμβαση είναι ότι το ακρώνυμο προφέρεται πάντοτε σαν λέξη και όχι σαν ακολουθία γραμμάτων, πχ [οté] και όχι [ómikron táf épsilon]. Αυτο πρακτικά σημαίνει ότι υπάρχουν ακρώνυμα που προφέρονται μόνο συλλαβικά και άλλα μπασταρδεμένα που ένα μέρος τους προφέρεται συλλαβικά και ένα με το όνομα των γραμμάτων. Για παράδειγμα ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας ΦΠΑ διαβάζεται [fi-pi-á] με το τελευταίο “α” να είναι το μόνο που διαβάζεται συλλαβικά.

Για να προφέρεται όμως σαν λέξη ένα ακρώνυμο είναι άραγε απαραίτητο να περιέχει επιτρεπτές για την ελληνική γλώσσα ακολουθίες φωνημάτων; Μάλλον όχι! Υπάρχουν αρκετά ακρώνυμα που κατά την προφορά τους τούς προσθέτουμε φωνήματα τα οποία δεν υπάρχουν στη συντομευμένη γραπτή μορφή. Για παράδειγμα η ΓΣΕΕ προφέρεται [jeseé] και όχι [γseé] αφού το σύμπλεγμα [γs] δεν υπάρχει στην ελληνική γλώσσα. Oύτε όμως την προφέρουμε μπασταρδεμένα [γáma seé] γιατί δεν είναι και πολύ εύηχο! Oι άνθρωποι πάντως που φτιάχνουν τις συντομευμένες γραπτές μορφές νομίζω ότι συνήθως αποφεύγουν ακολουθίες συμφώνων που δεν υπάρχουν στη γλώσσα ή ακολουθίες απανωτών φωνηέντων που δημιουργούν χασμωδία (ok ο πρόσφατος ΟΑΕΕ αποτελεί εξαίρεση! Άντε και το ΤΣΜΕΔΕ! 😛 ).

Τι είναι αυτό που καθορίζει όμως αν μια συντομευμένη μορφή που προκύπτει από το συνδυασμό αρχικών γραμμάτων είναι ακρώνυμο ή αρκτικόλεξο; Η απάντηση είναι μάλλον η γλωσσική μας διαίσθηση και φυσικά η μίμηση (αν δεν είχα δηλαδή ακούσει από άλλους την προφορά [mikió] μάλλον δεν θα το πρόφερα έτσι)! Υπάρχουν λοιπόν συντομευμένες γραπτές μορφές που αποδίδονται προφορικά μόνο ως ακρώνυμα και άλλες μόνο ως αρκτικόλεξα. Είναι γεγονός όμως ότι τα “μόνο ως αρκτικόλεξα” είναι λιγότερα, αφού στα ελληνικά τα περισσότερα ονόματα γραμμάτων είναι δισύλλαβα, επομένως δεν βολεύουν στη δημιουργία συντομευμένων προφορικών μορφών. Κάπως έτσι στην καθημερινή επικοινωνία προτιμούμε την προφορά [δuσú] (σαν ακρώνυμο) για τη συντομευμένη γραπτή μορφή του Διοικητικού Συμβουλίου, ενώ επίσημα μάλλον θα λέγαμε [δélta síγma] (δηλαδή σαν αρκτικόλεξο). Αντίστοιχα παραδείγματα είναι τα ΜΜΕ, ΚΚΕ κτλ.

Μεγάλο γλωσσολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος που τονίζουμε δυναμικά αυτές τις παράξενες λέξεις. Γιατί δηλαδή «οτέ» κι όχι «ότε», γιατί «τσμέδε» κι όχι «τσμεδέ«; Κι εδώ η απάντηση μάλλον είναι η διαίσθηση και η μίμηση. Πάντως άλλες γλώσσες, όπως για παράδειγμα τα γαλλικά και τα αλβανικά, έχουν λύσει αυτό το θέμα με το δυναμικό τονισμό μόνο της λήγουσας. Αγαπημένο μου παράδειγμα το γαλλικό «γουί φί» (wi-fi [γuí fí])! 🙂

What’s Your Acronym IQ?

Advertisements