i love linguistics!


this is a hen’s world!

Πριν λίγους μήνες διάβασα ένα άρθρο σύμφωνα με το οποίο η Εθνική Εγκυκλοπαίδεια της Σουηδίας -η πληρέστερη γλωσσική εγκυκλοπαίδεια της χώρας- συμπεριέλαβε έναν καινούριο τύπο της προσωπικής αντωνυμίας, που αν και ήδη χρησιμοποιούνταν από τ@ς ομιλητ@ς, δεν είχε καταγραφεί επίσημα στα λεξικά της χώρας. Πρόκειται για τον τύπο «hen», ο οποίος είναι κοινός ως προς το γραμματικό γένος [τα σουηδικά έχουν δύο γένη: το κοινό (αρσενικό και θηλυκό) και το ουδέτερο] και ασημάδευτος ως προς το φύλο.  Αντικαθιστά τους τύπους han (=αυτός) και hon (=αυτή) σε όλα τα γλωσσικά περιβάλλοντα. Απλώς δεν μαρτυρά το φύλο του ατόμου το οποίο η λέξη hen προσδιορίζει.

Δεδομένου ότι δεν έχω την ικανότητα να διαβάσω σουηδική βιβλιογραφία και τα αγγλόφωνα κείμενα που βρήκα δεν ήταν επιστημονικά, αλλά προϊόντα του τύπου, απευθύνθηκα στην εμπειρική παρατήρηση της φίλης serenitsas που ζει στη Σουηδία.  «Κοίταξα λίγο την ιστορία του», λέει η serenitsa, «και βλέπω ότι προτάθηκε για πρώτη φορά το 1966 (!!!). Πάντως δεν χρησιμοποιείται και τόσο, όσο παρουσιάζει το άρθρο που έστειλες, ωστόσο όντως καθιερώθηκε από ομιλητές σιγά-σιγά, δεν επιβλήθηκε δηλαδή από κάποιον».

Η προσθήκη του hen στην «επίσημη» σουηδική γλώσσα (τοποθετώ τα εισαγωγικά γιατί δεν υπάρχει επίσημη σουηδική, με την έννοια ότι το σουηδικό κράτος δεν την αναγνωρίζει ως νόρμα) έχει σημασία και είναι σαφώς πρωτοποριακή, καθώς με τον τρόπο αυτό αίρονται οι όποιες δυσκολίες αντιμετώπιζαν όσοι άνθρωποι δεν αυτοπροσδιορίζονται ως άντρες ή γυναίκες. Και κάτι αξιοπρόσεκτο: οι ομιλητ@ς δεν κατέφυγαν στη χρήση του ουδετέρου της αντωνυμίας (den ή det) για να προσδιορίσουν τους ανθρώπους αυτούς. Έφτιαξαν μια νέα λέξη, ακουστικά και οπτικά κοντά στους τύπους «αυτός», «αυτή», κάτι που αναδεικνύει τον τρόπο με τον οποίο η σουηδική κοινωνία αντιμετωπίζει τα queer άτομα.

Και εδώ χρήσιμη είναι η εμπειρική παρατήρηση της serenitsas: «Ένα περιστατικό που άκουσα προχτές από μία κοπέλα που δουλεύει σε δημοτικό, αν θυμάμαι καλά, κι έχουν ένα κοριτσάκι που είναι αυτό που λέμε «αγοροκόριτσο». Κάνει παρέα με αγόρια, παίζει μπάλα, πηγαίνει στα αποδυτήρια των αγοριών και στις τουαλέτες των αγοριών. Οι γονείς της ζήτησαν να αναφέρεται ως hen! Και όλα τα υπόλοιπα παιδιά το αποδέχονται, δεν δέχεται δηλαδή κράξιμο, κτλ. Αυτό ίσως να σημαίνει ότι στις επόμενες γενιές θα είναι ήδη καθιερωμένο και πολυχρησιμοποιημένο. Οι Σουηδ@ το βλέπουν περισσότερο ότι όλοι έχουν δικαίωμα να διαλέξουν να μην έχουν φύλο ουσιαστικά.»

Το hen αναγκαστικά ανοίγει το δρόμο στην προσθήκη κι άλλων ασημάδευτων ως προς το βιολογικό φύλο λέξεων -στις υπόλοιπες για παράδειγμα αντωνυμίες-. «Οι ομιλητ@ς της σουηδικής», προσθέτει η serenitsa, «όταν θέλουν να μιλήσουν αόριστα και να πουν πχ «όταν κάποιος κάνει αυτό» χρησιμοποιούν για το «κάποιος» τη λέξη «man» που σημαίνει προφανώς «άντρας». Αυτ@ που χρησιμοποιούν το hen προσπαθούν να αλλάξουν το man σε «en» που σημαίνει ένας/μία (είναι το κοινό γραμματικό γένος που λέγαμε νωρίτερα!)».

Είναι σαφές νομίζω ότι δεν πρόκειται απλώς για λεξιλογικές προσθήκες. Το hen και οι επόμενες λέξεις που έρχονται επηρεάζουν βαθιά το σύστημα της σουηδικής γλώσσας, με αποτέλεσμα από τη μια να είναι λογική η ανησυχία της φίλης serenitsas «Προσπάθησα να χρησιμοποιήσω λίγο το en αντί του man, αλλά φοβάμαι πως θα με κατηγορήσουν ότι δεν ξέρω να μιλάω -που ισχύει εν μέρει!-» :P, από την άλλη όμως θα τη συμβούλευα να επιμείνει, γιατί παίρνει μέρος σε μια γλωσσική αλλαγή που όμοιά της -νομίζω- δεν έχει υπάρξει!