i love linguistics!


Parent 1 (ou 2) cool!

115276334

Λίγες μέρες πριν, οι ελληνικές ειδησεογραφικές (;) ιστοσελίδες κατακλύστηκαν από κείμενα σχετικά με μία είδηση της γαλλικής επικαιρότητας: Η γαλλική Εθνοσυνέλευση ενέκρινε την τροπολογία υπέρ της χρήσης των όρων «γονέας 1» και «γονέας 2»  (parent 1 και parent 2) στα επίσημα σχολικά έγγραφα, με στόχο να αρθεί το εμπόδιο που συναντούσαν τα ομόφυλα ζευγάρια όταν έπρεπε να υπογράψουν ως «πατέρας» και «μητέρα» (père και mère). Τα «ειδησεογραφικά» αυτά άρθρα συνοδεύονταν -όπως ήταν αναμενόμενο- από «ψύχραιμους» τίτλους: «Παγκόσμιο σοκ με τον Μακρόν! Καταργεί τις λέξεις μπαμπάς και μαμά!», «Καταργούνται οι λέξεις μαμά και μπαμπάς – Τα παιδιά έχουν γονέα 1 και γονέα 2» και άλλα τέτοια ανακριβή.

Όπως έχουμε πει πολλές φορές σε αυτό το blog, τέτοιου είδους ρυθμίσεις στη γλώσσα είναι αδύνατες, καθώς οι ομιλητ@ς είναι εκείν@ που συντηρούν, μεταβάλλουν, εισάγουν ή και παύουν τη χρήση γλωσσικών στοιχείων σύμφωνα με τις ανάγκες τ@ς. Ακόμα και αν δεχτούμε, όμως, ως αληθή τα ελληνικά δημοσιεύματα, ότι δηλαδή ο Μακρόν θα εξαφανίσει τις λέξεις «μητέρα» και «πατέρας» από τα γραπτά κείμενα και θα ποινικοποιήσει τη χρήση των λέξεων στον δημόσιο προφορικό λόγο, να είστε σίγουρ@ ότι οι ομιλητ@ς θα τους δώσουν το φιλί της ζωής, γιατί τις χρειάζονται προκειμένου να «δείξουν» τη γονεϊκή αυτή σχέση.

Στα επίσημα γαλλικά έγγραφα ήταν άλλη η γονεϊκή σχέση που δεν είχε τρόπο να «δειχθεί», όχι γιατί οι γαλλόφων@ δεν ξέρουν πως να αποκαλέσουν τη σχέση ενός μέλους ομόφυλου ζευγαριού με το παιδί του, αλλά γιατί στα χαρτιά αυτή η γονεϊκή σχέση δεν αποτυπώνονταν. Έτσι, πριν την τροπολογία, αν σε ένα ζευγάρι και τα δύο μέλη αυτοπροσδιορίζονταν ως γυναίκες, θα έπρεπε η μία από αυτές να υπογράψει στα σχολικά έγγραφα ως «πατέρας». Η ασημάδευτη ως προς το φύλο λέξη «parent» διευκολύνει την κατάσταση, εφόσον συγχρόνως καλύπτει και τις περιπτώσεις των ετερόφυλων ζευγαριών με παιδί.

Η ορατότητα στο λόγο είναι ένα ζήτημα που απασχολεί τις περισσότερες φορές τους ίδιους τους ανθρώπους που δεν εμφανίζονται στον λόγο, π.χ. στο πρόσφατο παρελθόν δεν εμφανίζονταν οι γυναίκες στα επίσημα γραπτά κείμενα του ελληνικού κράτους. Αν και ήσουν δηλαδή γυναίκα, υπέγραφες κάτω από το δήθεν γενικευτικό «φοιτητής», «καθηγητής», «υπογράφων» κτλ. Για πολλές αυτό ήταν άβολο. Ωστόσο στα μάτια των αντρών -αλλά και κάποιων γυναικών- η ενόχληση αυτή φάνταζε υπερβολική…ίσως μέχρι να σκεφτούν πώς θα τους φαίνονταν αν ένας άντρας έπρεπε να υπογράψει κάτω από ένα δήθεν γενικευτικό «φοιτήτρια», «καθηγήτρια», «υπογράφουσα».

Υ.Γ. Είναι ευκαιρία να θυμηθούμε το παράδειγμα της Σουηδίας, όπου επισήμως χρησιμοποιείται ένα νέο γραμματικό γένος για τους ανθρώπους που δεν αυτοπροσδιορίζονται ως γυναίκες ή άντρες.

Advertisements


Λαρ’σα ‘s voice!

10431696_744020682287436_8937173544103254247_nΈνα κείμενο της Athensvoice (που τώρα μόλις παρατήρησα ότι γράφτηκε το 2009) μοιράζεται στ@ς λαρισαί@ς διαδικτυακ@ς φίλ@ς τις τελευταίες μέρες. Πρόκειται για το «Ξένες Λέξεις-Το λεξικό του κάμπου» που υπογράφουν η Βάγια Ματζαρόγλου και ο Στέφανος Τσιτσόπουλος. Δεν ξέρω ποια είναι η σχέση των δύο αυτών ανθρώπων με τη Λάρισα ή την ευρύτερη περιοχή, ωστόσο ζώντας στην πόλη τα 23 από τα 29 χρόνια της ζωής μου έχω να τους πω ότι πάνω από τις μισές εκφράσεις και λέξεις που καταγράφουν μου είναι παντελώς άγνωστες. Για κάποιες μάλιστα είμαι σχεδόν σίγουρη ότι δεν υπάρχουν καν.

Διαβάζοντας από κοινού το κείμενο με Λαρισαί@ς φίλ@ς καταλήξαμε ότι κάποιες από τις λέξεις που δεν γνωρίζω, ναι μεν δεν χρησιμοποιούνται στην πρωτεύουσα του νομού, αλλά χρησιμοποιούνται αλλού, για παράδειγμα στην Ελασσόνα: Βλάκας = Σιούτος, Πανύβλακας = Σιούρδος.

Κάποιες άλλες μάλλον αποτελούν μέρος της ιδιολέκτου των ομιλητών, τ@ς οποί@ς συμβουλεύτηκαν οι συντάκτ@ς για να γράψουν το άρθρο. Η ιδιόλεκτος είναι η προσωπική χρήση της καθομιλουμένης που παρουσιάζει ιδιαιτερότητες λεξιλογικές (και όχι μόνο) σε σχέση με την καθομιλουμένη. Η ιδιόλεκτος λοιπόν είναι κατανοητή από τους πολύ κοντινούς μας ανθρώπους. Για να καταλάβετε τι εννοώ, εμείς στο σπίτι μου λέμε το «τηλεκοντρόλ» «τσακατσούκα». Λέμε πχ «Που είναι το τσακατσούκα;» και αν ο δέκτης του μηνύματος είναι του σπιτιού, ξέρει ακριβώς τι αναζητάμε. Η ένταξη λοιπόν στο «Λεξικό του κάμπου» φράσεων όπως «Παθητικός γκέι = Σφουρλιάγκος / Ροζοχτύπς», «Ενεργητικός γκέι = Κωλοφάγος», «Είναι τραβεστί = Έχει γκαργκαλιάνγκο» μου μυρίζουν ιδιόλεκτο. Είναι σαν να με ρωτούσαν εμένα πώς λέμε στη Λάρισα το «τηλεκοντρόλ» και να τους απαντούσα «τσακατσούκα».

Όσο για τις λέξεις και εκφράσεις που είμαι σχεδόν σίγουρη ότι δεν υπάρχουν καν, αλλά αντιθέτως είναι γεννήματα μη Θεσσαλών ομιλητών, παραθέτω ενδεικτικά: «Γλείψε μου το στήθος = Ματσάλαμ’ τα βζά», «Το κλαμπ έχει ουρά για να μπεις = Βαράει στρούγκα», «Μωρό μου = Ζγούρι μου (εκ του ζυγούρι = προβατίνα)». Οι φράσεις αυτές είναι προϊόν της αντίληψης ότι οι Λαρισαί@ είναι χωριάτες, φτιάχνουν ολημερίς τυριά, κάθε σπίτι έχει ένα μαντρί κτλ. 🙂 Η πρώτη φράση από αυτές που κατέγραψα μάλιστα νομίζω ότι προέρχεται από ένα ανέκδοτο, τύπου «Πως λένε οι Λαρισαίοι το…».  

Μια τελική σημείωση: το κείμενο της Athensvoice δεν έθιξε κανένα και καμία. Οι ομιλητ@ς της περιοχής πιστεύω ότι το διάβασαν με ενδιαφέρον γιατί ξέρουν ότι μιλούν ιδιαίτερα και δεν ντρέπονται. Γι’ αυτό μάλλον περιμέναμε πιο εύστοχες επιλογές. Υπάρχουν άλλωστε τόσα να γράψει κάποι@ς! Σε μελλοντικό post ίσως επιχειρήσω μία καταγραφή.

Πέρα από τη διαφωνία μου με την επιλογή κάποιων λέξεων και εκφράσεων, να πω ότι υπήρχαν λάθη και στους ορισμούς. Δεν λέμε δηλαδή «Κλαίει το κλαρίνο!» για το «Γαμάτο track!» (πχ ακούγοντας Lady Gaga: «Κλαίει το κλαρίνο!») αλλά όταν όντως κλαίει το κλαρίνο, δηλαδή όταν σολάρει! Εκτός κι αν ο ορισμός προέκυψε από την αντίληψη ότι στη Λάρισα ακούμε μόνο κλαρίνα! 😀



hug a linguist!
Δεκέμβριος 17, 2012, 20:10
Filed under: γλωσσικοι μυθοι, plus | Ετικέτες:

agalitsas_-_001 Αυτή η ανάρτηση ξεκίνησε ως απάντηση σε σχόλιο του προηγούμενου post, αλλά μου φάνηκε καλή ευκαιρία να πω τον πόνο μου σε ένα νέο…:)

Η γλωσσολογία είναι ίσως η μόνη επιστήμη που αντιμετωπίζεται με τόση δυσπιστία -δυστυχώς!-. Όχι γιατί δεν τεκμηριώνει επαρκώς τα πορίσματά της, αλλά γιατί λίγ@ ενδιαφέρονται γι’αυτά. Οι περισσότεροι άνθρωποι είτε αγνοούν την ύπαρξή της, είτε δεν τη θεωρούν καν επιστήμη.

Το επιχείρημα και στις δυο περιπτώσεις είναι ένα: «Αφού όλοι χρησιμοποιούμε τουλάχιστον μία γλώσσα και όλοι παρατηρούμε διάφορα πράγματα γι’αυτήν, τι τη θες την επιστήμη;! Αρκεί η εμπειρική παρατήρηση, η οποία επιτρέπει σε όλ@ς μας να διατυπώνουμε κρίσεις για τη γλώσσα με αξιοσημείωτη βεβαιότητα.»

Αυτή η αντίληψη είναι νομίζω αναμενόμενη. Κινείται σε παρόμοια λογική με εκείνη των «ειδικών» σε θέματα ιατρικής που δεν είναι γιατρ@, αλλά «ξέρουν» ποιο φάρμακο ή βότανο χρειάζεσαι επειδή έχουν αρρωστήσει μερικές φορές!

Αναμενόμενο και αθρώπινο.

Δεν πέφτω λοιπόν από τα σύννεφα όταν ακούω κάποι@ σε μια παρέα να λέει με σιγουριά ότι διαβάζοντας τα sms του έφηβου αδερφού του κατάλαβε πως οι νέ@ καταστρέφουν τη γλώσσα ή ότι βλέποντας Σουλεϊμάν ανακάλυψε πόσες δάνειες λέξεις έχουμε από τα τουρκικά (μην ξεχνάμε ότι η παρατήρηση μπορεί να οδηγήσει τόσο σε «σωστά», όσο και σε «λάθος» συμπεράσματα -όπως ακριβώς το φάρμακο τ@ «ειδικού» μπορεί να μας σκοτώσει, αλλά μπορεί και να μας γιατρέψει!-). Επίσης δεν παραξενεύομαι όταν δεν θέλουν να ακούσουν την άλλη «άποψη», τη γλωσσολογική. Δεν τους ενδιαφέρει, βαριούνται ή πολύ απλά δεν είμαι και τόσο πειστική!

Όταν όμως στήνεις μια καμπάνια ή -να το πω γενικότερα για να μη «δείχνω» μόνο τον Κανάκη- όταν εκφέρεις δημόσιο λόγο δεν γίνεται να αρκείσαι μόνο στην παρατήρηση, αλλά πρέπει να ψάξεις καλά και να είσαι πολύ προσεκτικ@ προτού εκφράσεις την οποιαδήποτε βεβαιότητα. Αλλιώς θα διαιωνίζεις μια αρλούμπα.

Ειδικά όταν θες να λέγεσαι ανοιχτόμυαλ@ κι εναλλακτικ@ (τώρα «δείχνω» τον Κανάκη)! 😛



η (ραδιο) αρβυλα σου βρωμαει. αλλαξε την!
Νοέμβριος 28, 2012, 09:38
Filed under: γλωσσικοι μυθοι | Ετικέτες: ,

Χτες βράδυ παρακολούθησα για λίγο το «Ράδιο Αρβύλα». Ξεκίνησα να βλέπω από εκεί που ο Κανάκης προλογίζει βίντεο  με τον ανεκδιήγητο βουλευτή της ΝΔ Ταμήλο (κλικ!) χρησιμοποιώντας τα εξής πάνω κάτω λόγια: «Υπάρχουν στη βουλή ξεπερασμένοι, παλαιού τύπου, άχρηστοι πολιτικοί, άσχετοι, με μηδέν επιστημονική κατάρτιση. Ένας από αυτούς και ο Ταμήλος που δεν έχει ιδέα για το αντικείμενο το οποίο διαχειρίζεται

Βλέποντας το βιντεάκι σκέφτηκα «και λίγα είπες ρε Κανάκη….»! -Τι το ‘θελα;!- Πολύ σύντομα συνειδητοποίησα για ακόμα μια φορά τον κυριότερο λόγο για τον οποίο δεν μπορώ να βλέπω αυτή την εκπομπή: Ξερολίαση και ασυνέπεια!

Ένα από τα επόμενα θέματα αφορούσε τη nomophobia, μία νέα φοβία που ανακάλυψαν οι επιστήμονες και σχετίζεται με το φόβο των ανθρώπων μήπως μείνουν χωρίς κινητό. Πριν πέσει το σχετικό «χιουμοριστικό» βιντεάκι ο Κανάκης θυμήθηκε την καμπάνια «Greeklish no more» που είχε κάνει πέρσι η εκπομπή (την άποψή μου γι’αυτό το θέμα μπορείς να τη διαβάσεις εδώ: κλικ!). Είπε λοιπόν: «Κάποιοι φορείς είχαν εναντιωθεί στην καμπάνια που κάναμε τότε. Δικαίωμά τους! Βρήκαν τότε κάποιους γλωσσολόγους  οι οποίοι είχαν την εξής άποψη: «Τα greeklish?! Ό,τι καλύτερο για την ελληνική γλώσσα!». Είχαν κάτι επιχειρήματα διαστημικά!»

Ο Κανάκης μιλάει λες και υπάρχουν και κάποι@ άλλ@ γλωσσολόγοι που πιστεύουν -όπως αυτός- ότι η γλώσσα καταστρέφεται! Κατ’αυτόν οι επιστήμονες της γλώσσας έχουν επίσης «άποψη» επί του θέματος (και όχι επιστημονικά τεκμηριωμένη θέση) οπότε αν θέλουν μπορούν να την κρατήσουν! Δικαίωμά τους! Ο Κανάκης όμως θα’χει δίκιο!!

Μέσα σ’όλο αυτό πετάγεται κι ο Κιούσης και λέει «Που τους βρίσκαν αυτούς τους γλωσσολόγους;»! Αναφέρεται μάλλον σε κάποιους «τυχάρπαστους» σαν το Σπύρο Μοσχονά, καθ. Γλωσσολογίας και τον Γιάννη Ανδρουτσόπουλο, επίσης καθ. Γλωσσολογίας με τις «απόψεις» των οποίων συγκρούστηκε και κατάφερε να ξεχωρίσει χάρη στις γνώσεις και την ευφράδειά του 😛 (κλικ!).

Το «διαστημικό» που κάναν οι γλωσσολόγοι είναι που μπήκαν στον κόπο να πουν στον Κανάκη ότι είναι λάθος να οργανώνει μια καμπάνια χωρίς να στηρίζεται σε επιστημονικά δεδομένα. Αυτό το «διαστημικό» τον ενόχλησε πολύ αφού κατά τη γνώμη του σε ότι αφορά τη γλώσσα δεν χρειάζεται να είσαι σχετικός, να έχεις επιστημονική κατάρτιση και να έχεις ιδέα για το αντικείμενο το οποίο διαχειρίζεσαι. Αρκεί να λαμβάνεις sms από τη νεολαία!

Υ.Γ. Κανάκη το έχω κάνει και εικόνα: Εσύ βουλευτής σε επιτροπή για την ελληνική γλώσσα -σαν άλλος Ταμήλος- να λες: «Δεν είναι εδώ πανεπιστήμιο για να μάθουμε ότι η γλώσσα αλλάζει και δεν καταστρέφεται. Τι μας νοιάζει εμάς που λέτε εσείς οι πανεπιστήμονες άλλο ο γραπτός κι άλλο ο προφορικός λόγος;! Εμείς παίρνουμε χιλιάδες mail καθημερινά και ξέρουμε ότι η γλώσσα καταστρέφεται όσο γράφουμε greeklish! Και άντε τελειώστε το γιατί έχουμε και δουλειές!» 🙂



πανω που περνουσα φινα, ηρθε γραμμα απ’τη ραφηνα…

Το γλωσσολογικό μου blog είχε την ατυχία να κλείσει λόγω διακοπών πάνω που η γλωσσολογία έγινε αυτό που θα λέγαμε με όρους twitter «trending topic»! Αναφέρομαι βέβαια στο χαμό για τα φωνήεντα, την «καταγγελία» της δασκάλας από τη Ραφήνα, την απάντηση των γλωσσολόγων, τις αντιδράσεις Πολύδωρα, τις αρλούμπες του σιχαμένου Μιχαλολιάκου κι άλλων πολλών. Μπορεί λοιπόν το post αυτό να βρωμάει σαν μπαγιάτικο ψάρι, ωστόσο σας το σερβίρω γιατί απλά θα ήταν παράλειψη αν δεν το έκανα! 😛

Θα πω λοιπόν κι εγώ με τη σειρά μου ότι άλλο γράμματα, άλλο φθόγγοι. Και για να είμαι όσο το δυνατόν πιο ακριβής παραθέτω τους ορισμούς των δύο λημμάτων όπως τους βρήκα στο «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής». Όχι από κανένα λεξικό επιστημονικών όρων… Της ΚΟΙΝΗΣ Νεοελληνικής!

φθόγγος ο [fθóŋgos] : 1. ο έναρθρος ήχος που παράγεται από τα φωνητικά όργανα του ανθρώπου και που, σε συνδυασμό με άλλους, σχηματίζει τις λέξεις· (πρβ. φώνημα).

γράμμα το [γráma] : I1. γραπτό σύμβολο που χρησιμοποιείται μόνο του ή σε συνδυασμό με άλλα, για να παραστήσει ένα φθόγγο ή μια ομάδα φθόγγων: Tα είκοσι τέσσερα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου.

Πολύ γρήγορα μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι στα ελληνικά οι φθόγγοι, δηλ. οι ήχοι είναι λιγότεροι απ’ ότι τα γράμματα, τα γραπτά σύμβολα. Σκεφτείτε για παράδειγμα ότι είτε γράψεις «ω» είτε «ο» θα το διαβάσεις [o], οπότε ήδη το σκορ στο Γράμματα-Φθόγγοι είναι 2-1. Τώρα κάντε το ίδιο με τα υπόλοιπα φωνήεντα.

Σε όσ@ς δεν λένε ακόμα να καταλάβουν αυτό το απλό πράγμα και φαντάζονται ότι έχει τεθεί σε εφαρμογή ένα σχέδιο εναντίον της ελληνικής γλώσσας απάντησαν ψύχραιμα πολλ@ γλωσσολόγοι και μη. Αγαπημένος μου ο Νίκος Σαραντάκος του οποίου τα σχετικά με το θέμα κείμενα -και όχι μόνο- αξίζουν την ανάγνωσή σας. Θεούλης! 🙂

Τα κείμενα του Σαραντάκου:

1. Για την επιστολή της δασκάλας: Τελικά, είναι εφτά τα φωνήεντα;

2. Για την ερώτηση Πολύδωρα στη Βουλή: Ο Βύρων πήρε τ’ όπλο του, κρυφτείτε γλωσσολόγοι!

3. Για τον «(συγνώμη) φύρερ Μιχαλολιάκο» [από την 8η παράγραφο κι έπειτα]: Διάλεκτοι και υποκρισία

update: κλικ!



greeklish more and more!!!

Παρόλο που ήδη έχω αναφερθεί στο θέμα , επιστρέφω σε αυτό, γιατί βλέπω ότι από τότε που το «Ράδιο Αρβύλα» ξεκίνησε την καμπάνια «Greeklish no more! Μόνο ελληνικά!» έχει γίνει ένας χαμός στο ίντερνετ -και ειδικά στο facebook- από υπερασπιστές της ελληνικής γλώσσας! Ακολουθούν λοιπόν κάποιες σκέψεις που έκανα βλέποντας το μήνυμα των «Ράδιο Αρβύλα».

Ξεκινάει ο Κανάκης λέγοντας «Από τα λίγα πράγματα που μας έχουν απομείνει σ’αυτή τη χώρα να είμαστε περήφανοι, είναι οι γλώσσα μας. […] Αυτή τη στιγμή μια ολόκληρη γενιά πληκτρολογεί ασταμάτητα greeklish.». Ταυτίζει λοιπόν την ελληνική γλώσσα με τη γραπτή έκφραση της. Γλώσσα δεν είναι όμως μόνο αυτό που γράφουμε, αλλά κυρίως αυτό που λέμε. Και το πώς γράφουμε μια γλώσσα (ανορθόγραφα, καλλιγραφικά, με συντομογραφίες, κτλ) είναι βέβαιο -από την εμπειρία και μόνο- ότι δεν επηρεάζει τη γλώσσα.

Ο Κανάκης θεωρεί ότι πρέπει να είμαστε περήφανοι γι’ αυτή τη γραπτή γλώσσα. Όμως γιατί; Οι πρώτοι είμαστε ή οι τελευταίοι που διαθέτουμε αλφάβητο και που μπορούμε να γράψουμε αυτό που εκφωνούμε; Περήφανοι ας είμαστε για την ανθρωπότητα που κατάφερε να φτιάξει αλφάβητα ή να είμαστε περήφανοι-όσοι θέλουμε- για τα γραπτά κείμενα της γλώσσας μας (για τον Καβάφη, τον Παπαδιαμάντη…). Για την γραπτή απόδοσή της προφορικής ελληνικής γλώσσας, προς τι η περηφάνια;!

Και συνεχίζουν: «Μια ολόκληρη γενιά έχει σχεδόν ξεχάσει να γράφει ελληνικά«, «Τα greeklish μπορούν να καταργήσουν τον ελληνικό γραπτό λόγο και όχι μόνο!». Εγώ πάντως που κάνω ιδιαίτερα σε παιδιά, θέλω να τους διαβεβαιώσω ότι δεν τα είδα ποτέ να γράφουν εκ παραδρομής κάτι με λατινικούς χαρακτήρες-παρά μόνο στα λατινικά!- ούτε να γράφουν απαντήσεις σε κάποια άλλη γλώσσα. Κι έχω να τους πω ότι κάτι τέτοιες υπερβολές χρησιμοποιούν συνήθως οι «αδωνίζοντες» για να χτυπήσουν τον κόσμο στο συναίσθημα.

Την υπερβολή αυτή συνεχίζουν μιλώντας για «καταστροφική συνήθεια για την ελληνική γλώσσα», για «πρόβλημα«, για «έγκλημα«… Και τσουπ οι λέξεις «έγκλημα» και «πρόβλημα» εμφανίζονται με μεγάλα γράμματα στην οθόνη μας, για να μας «ταρακουνήσουν»! Και έρχομαι εγώ να ρωτήσω: Ποιο είναι το έγκλημα και ποιο το πρόβλημα; Τα greeklish τα χρησιμοποιούμε σε συγκεκριμένες περιστάσεις επικοινωνίας· στα ηλεκτρονικά μέσα. Κι αυτό το κάνουμε αφενός γιατί το sms και το chat δεν απαιτούν τη χρήση συγκεκριμένου αλφαβήτου κι αφετέρου γιατί κάποιους μας βολεύει. Τα greeklish είναι ένας «προφορικογραπτός» λόγος, ανεπίσημος, φωνητικός, κωδικοποιημένος, χωρίς «ορθή γραφή» και άλλες συμβάσεις. Όπως ακριβώς θέλουμε να μιλάμε χωρίς περιορισμούς, έτσι -όταν η περίσταση επικοινωνίας το επιτρέπει- θέλουμε να γράφουμε και χωρίς περιορισμούς.

Αντιθέτως σε άλλες περιστάσεις που οφείλουμε να χρησιμοποιούμε το ελληνικό αλφάβητο, είμαστε τυπικοί (στις χειρόγραφες επιστολές, στις εκθέσεις κτλ). Είναι εκπληκτικός -από γλωσσολογικής πλευράς- ο τρόπος με τον οποίο εναλλάσσουμε ακόμα και τη γραπτή μορφή της γλώσσας, ανάλογα με το περιβάλλον επικοινωνίας! Δεν την καταστρέφουμε, αλλά ξέρουμε να τη χειριζόμαστε πολύ καλά!

Κι ακόμα κι αν έρθει η αποφράδα-για τον Κανάκη και τους φίλους του- μέρα να γράψουμε με λατινικούς χαρακτήρες, πιστέψτε με αυτό θα έχει έρθει ομαλά μέσα από τις ανάγκες που θα έχουν δημιουργηθεί στους ομιλητές εκείνης της εποχής. Αλλά μην ανησυχείτε! Δεν έρχεται σύντομα αυτή η καταστροφή.



49 λεξεις για το χιονι*

Εδώ και ένα μήνα «ετοιμάζω» αυτό το post. Τις τελευταίες μέρες που είχα χρόνο να το συντάξω, διαπίστωσα ότι το θέμα μου μπαγιάτεψε.  Βλέπετε ενώ ήθελα να σας μιλήσω για το χιόνι, ο καιρός παράγινε καλός! Μέχρι πριν λίγες μέρες το θέμα έμοιαζε ιδανικό: έδενε τέλεια με τις χαμηλές θερμοκρασίες (και το προηγούμενο πρωτοχρονιάτικο post!) ενώ αποτελούσε γέφυρα για ένα νέο κύκλο αναρτήσεων! Όπως και να’χει το πήρα απόφαση κι ας μοιάζει άκαιρο…Ελπίζω μόνο μέχρι να το δημοσιεύσω να ρίχνει καρέκλες! 😛

Όσοι έχουν ασχοληθεί έστω και λίγο με τις γλώσσες θα έχουν ακούσει ότι οι Εσκιμώοι έχουν μεγάλη ποικιλία λέξεων για να περιγράψουν το χιόνι. Μερικοί λένε 400 ενώ άλλοι 4000! Κάθε μία από αυτές τις λέξεις έχει μια διαφορετική σημασιολογική πινελιά. Άλλη λέξη έχουν για το χιόνι που πέφτει, άλλη για το στρωμένο χιόνι, κτλ. Αυτή η ποικιλία στην έννοια χιόνι, δείχνει την επίδραση που έχει το περιβάλλον και η κουλτούρα πάνω στη δομή της γλώσσας. Με άλλα λόγια, σε εμάς τους έλληνες που το χιόνι δεν παίζει κανένα σπουδαίο ρόλο, αρκεί μία μόνο λέξη για να το περιγράψουμε.

Πολλοί διαβάζοντας την παραπάνω παράγραφο θα σκέφτονται με ικανοποίηση «το ‘ξερα!»! Όμως τι απογοήτευση! Η παραπάνω ιστορία είναι ένας ακόμα γλωσσικός μύθος, ο οποίος μάλιστα ξεκίνησε από τους ίδιους τους γλωσσολόγους. Συγκεκριμένα πηγή αυτής της ιστορίας ήταν οι έρευνες του Franz Boas το 1911, οι οποίες διαψεύστηκαν πολλά χρόνια μετά, με αποτέλεσμα ο μύθος να εξαπλώνεται ραγδαία.

Δύο είναι τα κυριότερα προβλήματα της υπόθεσης ότι οι Εσκιμώοι έχουν πάρα πολλές λέξεις για το χιόνι. Το πρώτο είναι ότι δεν υπάρχει μία, αλλά καμιά εικοσαριά Eskimo-Aleut γλώσσες που μιλιούνται στην Αλάσκα, τον Βόρειο Καναδά, τη Γροιλανδία κτλ. Το άλλο πρόβλημα είναι ότι οι γλώσσες αυτές είναι πολυσυνθετικές, δηλαδή μία λέξη αποτελείται από πολλά μορφήματα. Με άλλα λόγια μία λέξη ισούται με μία φράση μιας άλλης γλώσσας, π.χ. η λέξη «tusaatsiarunnanngittualuujunga» σημαίνει «δεν μπορώ ν’ ακούσω πολύ καλά» (στη γλώσσα Inuit).

Αν πω λοιπόν σε μία από τις Eskimo-Aleut γλώσσες » το χιόνι που πέφτει στο igloo» και «το χιόνι που πέφτει στη μούρη μου» είναι βέβαιο ότι θα χρησιμοποιήσω δύο διαφορετικές λέξεις. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι μιλώ για διαφορετική ποικιλία χιονιού! Πώς την πάτησαν έτσι οι linguists;! 🙂

*κλικ!