i love linguistics!


take it as a gif(t)!

originalΤελευταία κατέβασα στο κινητό μου μία τέλεια εφαρμογή, το giphy, με το οποίο μπορώ να στέλνω gif, μιας και δεν με καλύπτουν πια τα εκατοντάδες emojis! 😛 Όταν άρχισα να περιγράφω την εφαρμογή σε άλλ@ς συνειδητοποίησα ότι δεν ήξερα να προφέρω τη λέξη gif. Είναι τζιφ ή γκιφ; Οι περισσότεροι ελληνόφωνοι νομίζω λένε [ɪf], ωστόσο σκέφτηκα τη λέξη «gift» που έχει ίδια ακολουθία γραμμάτων, οπότε γιατί όχι [ɡɪf] όπως [‘ɡɪft];

Σε παλιότερο post σας έχω μιλήσει για τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τέτοιου είδους προβλήματα προφοράς (φρεσκάρετε τη μνήμη σας εδώ). Ωστόσο το παραδέχομαι ότι δεν είναι και ό,τι πιο εύκολο να αναζητάς οδηγούς προφοράς, ειδικά όταν ψάχνεις την προφορά λέξεων που αποτελούν ιντερνετική ορολογία. Κι αυτό γιατί οι ιντερνετικοί όροι δεν είναι μέρος του λεξιλογίου μίας φυσικής γλώσσας που τους δανείστηκαν άλλες. Τα δε λεξικά όρων το αποκλείω να καταγράφουν και την προφορά των λημμάτων.

Ένας ασφαλής ίσως τρόπος είναι να ανατρέξουμε σε λεξικά μιας γλώσσας που χρησιμοποιεί το λατινικό αλφάβητο, προκειμένου να δούμε τη φωνητική καταγραφή δίπλα από το λήμμα (σε ελληνικό λεξικό δεν μπορεί να υπάρχει το λήμμα «τζιφ» ή «γκιφ» γιατί απλά δεν υπάρχει αυτή η γραπτή εκδοχή -ούτε φυσικά το «gif» μιας και γράφεται με λατινικούς χαρακτήρες-). Κατόπιν λοιπόν αναζήτησης σ’ ένα κάρο λεξικά κατέληξα ότι δεν υπάρχει ενδεδειγμένη προφορά, καθώς όλα τα μεγάλα λεξικά της αγγλικής καταγράφουν και τις δύο προφορές ως δόκιμες (με εξαίρεση του Cambridge που αποδέχεται μόνο το «γκιφ»). Τα δε γαλλικά δίνουν και μια νέα εκδοχή «ζιφ» κι ας μη μιλήσω για τα ισπανικά που δεν μπορώ καν να αποδώσω τον ήχο γραπτά. Οπότε μάλλον αυτό που ισχύει είναι ότι όλ@ οι ομιλητ@ς φέραν την προφορά του gif στα μέτρα τους κι αυτό το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον. Δεν υπάρχει λάθος και σωστό! Πες το όπως σου βγαίνει * ! 😛

Κάπως έτσι και τα ινετρνετικά memes πολλ@ ελληνόφων@ τα προφέρουν «μέμς» ή «μέμες» και όχι [miːms] όπως οι αγγλόφων@. Το δε YOLO το λέμε με δύο ωραιότατα ολοστρόγγυλα [ο] «γιόλο» σε αντίθεση με τα [ˈjəʊ.ləʊ] και τα [joʊ.loʊ] των αγγλόφωνων. Για να μη μιλήσω για το youtube, που το προφέρουμε «γιουτχιούμπ» και κοροιδεύουμε όποι@ το λέει «γιουτούμπ», προφορά που είναι όμως πιο κοντά στο [ˈjuː.tʃuːb] των αγγλόφωνων δημιουργών του.

*Εκτός κι αν θες να ακολουθήσεις τις υποδείξεις του εμπνευστή των GIF Steve Wilhite, ο οποίος επιμένει στην προφορά «τζιφ». Γιατί όμως να σου πει αυτός τι θα κάνεις;! 😛

 

 



ετυμοι;!

Όταν είμαι με φίλους που δείχνουν κάποιο ενδιαφέρον για τη γλώσσα, δεν γλιτώνω ποτέ ερωτήσεις του τύπου «από που προέρχεται η τάδε λέξη;». Τώρα που το σκέφτομαι, σε οποιονδήποτε κι αν πω ότι ασχολούμαι με τη γλωσσολογία, συνήθως μια τέτοια ερώτηση μου κάνει! Επομένως η ετυμολογία, η προέλευση δηλαδή μιας λέξης, ο τρόπος σχηματισμού, η εξέλιξή της, είναι εκείνη που κυρίως μας απασχολεί.

Το ενδιαφέρον αυτό νομίζω ότι έχει μία εξήγηση: την αναντιστοιχία της γραπτής με την προφορική ελληνική! Όσοι κάνουν ορθογραφικά λάθη θέλουν να μάθουν γιατί την πάτησαν. Η ετυμολογία λοιπόν τους δίνει την απάντηση.

Έτυμο ονομάζεται η γλωσσική μορφή από την οποία προκύπτει μία νεότερη, π.χ. η λέξη «σχήμα» προέρχεται από το θέμα σχη- του αρχαίου ρήματος ἔχω. Συχνά τα ορθογραφικά μας λάθη προέρχονται από λανθασμένη ετυμολογία. Γράφουμε για παράδειγμα «επιοικής» αντί «επιεικής» πιστεύοντας ότι έχει κάποια σχέση με το «οίκος».

Το σοβαρότερο ατόπημα από γλωσσολογικής πλευράς πάντως είναι η ετυμολογική πλάνη, στην οποία υπέπεσαν κατά καιρούς και διάσημοι γλωσσολόγοι (βλέπε Μπαμπινιώτης)! Πρόκειται για την τάση να θεωρείται η αρχική σημασία ή μορφή μιας λέξης ως σωστή ενώ η τωρινή να αποτελεί φθορά, π.χ η επιμονή του Μπαμπινιώτη να συνηθίσουμε ότι η λέξη «αγόρι» γράφεται κανονικά με «ω» από το αρχαίο «άωρος». Ακόμα κι αν το ετυμολόγησε σωστά (ειλικρινά δεν έχω ιδέα!), υπάρχει καμία περίπτωση ρε αγόρι μου να αρχίσουμε πίσω πίσω τα «αγώρι» με ω;!!



schwa rules!

schwa

Αρκετοί αναγνώστες μου έχουν εκφράσει την απορία (κι άλλοι τόσοι πιστεύω «τρώγονται» μέσα τους αλλά δεν το λένε! :Ρ ) τι είναι αυτό το ανάποδο e που έχω για avatar, αριστερά από τη διεύθυνση url του blog μου.

Το σχήμα αυτό είναι το γλωσσολογικό σύμβολο schwa κι αντιπροσωπεύει έναν ήχο που η ελληνική δεν διαθέτει. Μπορεί κανείς να ακούσει τον ήχο αυτό αν επισκεφτεί την παρακάτω σελίδα και πατήσει πάνω στο ə: http://hctv.humnet.ucla.edu/departments/linguistics/VowelsandConsonants/course/chapter1/vowels.html

Σύμφωνα με το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο, το schwa είναι ένα κεντρικό μεσαίο φωνήεν. Αυτό σημαίνει πως για να το προφέρει κανείς, πρέπει μέσα στη στοματική κοιλότητα να τοποθετήσει τη γλώσσα του στη μέση ως προς τον οριζόντιο άξονα άρθρωσης.

Και για να μη δημιουργώ νέα ερωτηματικά, το Διεθνές Φωνητικό Αλφάβητο είναι ένα σύστημα που έχουν δημιουργήσει οι γλωσσολόγοι για να καταγράφουν κάθε ήχο που παράγουν όλες οι ανθρώπινες ομιλούμενες γλώσσες. Αποτελείται από σύμβολα της λατινικής και της ελληνικής γραφής, αλλά και από κάποια που είναι καθαρά δημιούργημα των γλωσσολόγων. Στις προηγούμενες αναρτήσεις μπορείτε να δείτε παραδείγματα χρήσης του Διεθνούς Φωνητικού Αλφαβήτου, όταν σημειώνω την προφορά κάποιων λέξεων μέσα σε αγκύλες. Επίσης πολλά λεξικά σημειώνουν δίπλα από το λήμμα την προφορά (φωνητική μεταγραφή) για να διευκολύνουν τους χρήστες.

π.χ.1 ρίγανη η [ríγani]: α.μικρός αυτοφυής θάμνος με έντονο άρωμα. β. τα τριμμένα ξερά άνθη της ρίγανης που χρησιμοποιούνται… (λεξικό Τριανταφυλλίδη)

π.χ.2 tough [t^f] adjective 1 DIFFICULT difficult: Starting a new job can be tough/ 2….  (Cambridge Learner’s Dictionary)