i love linguistics!


γλωσσα, γλωσσα, μαθηματικα…

Στα θετικά μαθήματα ήμουν πάντα αδύναμη μαθήτρια (ιδιαίτερα στα μαθηματικά…ντουγάνι σκέτο!). Όταν πέρασα λοιπόν φιλολογία, σκέφτηκα αμέσως ότι επιτέλους απαλλάχτηκα από αυτό το βραχνά. Έλα όμως που τα βρήκα τ’ άτιμα πάλι μπροστά μου, κρυμμένα αυτή τη φορά πίσω από τη βιτρίνα της γλωσσολογίας που τόσο με ενδιέφερε!

Βλέπετε στα πλαίσια της Γενετικής γλωσσολογίας του Chomsky παρουσιάστηκε η ανάγκη τυποποίησης της γλωσσολογικής θεωρίας…και μάλλον δεν υπήρχε άλλος τρόπος από το να χρησιμοποιηθούν μαθηματικές έννοιες γι’αυτή τη δουλειά! Για παράδειγμα, στη γενετική γλωσσολογία γίνεται χρήση «δένδρων», διαγραμμάτων δηλαδή, για να παρουσιαστεί η δομή μιας πρότασης. Ακόμα και ο ορισμός της γλώσσας από τον Noam Chomsky θυμίζει κάτι άπο τα αξιώματα των μαθηματικών: “Στο εξής θα θεωρώ ότι μια γλώσσα είναι ένα σύνολο (πεπερασμένο ή μη) προτάσεων, καθεμιά από τις οποίες είναι πεπερασμένη σε έκταση και κατασκευασμένη από πεπερασμένο σύνολο στοιχείων. “

Αυτό βέβαια ήταν μόνο η αρχή. Αργότερα όχι μόνο χρησιμοποιήθηκαν μαθηματικές μέθοδοι για να εξεταστούν διάφοροι τομείς της γλώσσας (φωνητική, φωνολογία, σημασιολογία κτλ), άλλα δημιουργήθηκε κι ολόκληρος κλάδος, η λεγόμενη μαθηματική γλωσσολογία! Αυτή, μέσω της άλγεβρας, της στατιστικής, της υπολογιστικής ανάλυσης (αλγόριθμοι κτλ) και της πληροφορικής θεωρίας, μελετά τις μαθηματικές ιδιότητες της γλώσσας.

Μία παρένθεση: Όταν αναφέρομαι σε μαθηματικές ιδιότητες δεν εννοώ βέβαια την αντιεπιστημονική ανοησία που κυκλοφορεί ευρέως εδώ και χρόνια στο διαδίκτυο, ότι δηλαδή η ελληνική γλώσσα είναι η μοναδική που χτίστηκε πάνω στα μαθηματικά, άρα είναι κατάλληλη για τον προγραμματισμό Η/Υ αφού κάθε λέξη, κάθε γράμμα φέρει μια μαθηματική τιμή. Ούτε ότι εξαιτίας αυτής της “μαθηματικότητας” είναι η αρχή των πάντων!

Μία πραγματική μαθηματική ιδιότητα των γλωσσών είναι η κατανομή των γλωσσικών μονάδων. Ας σκεφτούμε μία λέξη της ελληνικής γλώσσας για παράδειγμα. Η λέξη αυτή μπορεί να εμφανιστεί σε συγκεκριμένες προτάσεις (συγκεκριμένες όχι από άποψη περιεχομένου, αλλά από άποψη δομής). Με άλλα λόγια η λέξη της ελληνικής που σκεφτήκαμε μπορεί να πάρει συγκεκριμένες θέσεις μέσα σε μία πρόταση. Δουλειά των μαθηματικών γλωσσολόγων λοιπόν είναι να αποτυπώσουν μέσα σε μία κατανομική ανάλυση όλες τις θέσεις που μπορεί να πάρει η λέξη μας μέσα στην πρόταση.

Που μας χρησιμεύει μια τέτοια ανάλυση; Ενδεικτικά αναφέρω δύο χρήσεις: στη συγκριτική μελέτη των γλωσσών μπορεί κανείς να δει τις θέσεις στις οποίες εμφανίζεται η λέξη αυτή στη μία και την άλλη γλώσσα που συγκρίνουμε. Επίσης μέσω της κατανεμικής ανάλυσης οι μελετητές μπορούν να διαπιστώσουν την πατρότητα ενός κειμένου, του οποίου τον συγγραφέα αγνοούμε. Αρκεί να έχουν τις αναλύσεις ενός ικανού αριθμού λέξεων που συνηθίζει να χρησιμοποιεί ο συγγραφέας και που τον ξεχωρίζει από τους υπόλοιπους.

Advertisements