i love linguistics!


Βρες τη λέξη!

rolling pinΠρόσφατα σχολιάζοντας κάτι γνωστ@ς, μία φίλη με πληροφόρησε ότι κάποιος είναι «αλκομανής». Τη λέξη αυτή ακολούθησε μια αμήχανη σιωπή, τη θέση της οποίας πήραν τα τρανταχτά γέλια όλων μας… Μα «αλκομανής»;! Προφανώς η κοπέλα ήθελε να πει «αλκοολικός» ωστόσο για κάποιο λόγο δεν της ήρθε η λέξη στο μυαλό κι έτσι συνδύασε το β’ συνθετικό -μανής (το οποίο χαρακτηρίζει το πρόσωπο που διακατέχεται από την υπερβολική τάση ικανοποίησης μιας επιθυμίας) με το πρώτο συνθετικό «αλκόολ» -και μάλιστα με τον τύπο «αλκόλ», κατόπιν αποβολής του ενός [ο] που δημιουργούσε χασμωδία-. Όπως μας αποκάλυψε η φίλη όταν κόπασαν τα γέλια, προς στιγμήν σκέφτηκε να πει «αλκοομανής», αλλά δεν της ακούγονταν καλά! Ως προς τη σημασία πάντως το α’ συνθετικό δηλώνει ακριβώς το «αντικείμενο» της υπερβολικής επιθυμίας για την κάλυψη της οποίας το πρόσωπο έχει μανία.

Ο γλωσσικός τύπος που χρησιμοποιεί τυχαία ένας ομιλητής σε μία μόνο συγκεκριμένη στιγμή είναι γνωστός ως λέξη λεξιπλασίας (nonce word). Αν δεν πρόκειται απλώς για λέξη, αλλά για μια ολόκληρη φράση, αυτή ονομάζεται σχηματισμός λεξιπλασίας (ένας φίλος έχει πει κάποτε «τρόπος που λέει» αντί για «τρόπος του λέγειν»).

Φυσικά λεξιπλασία θεωρείται και η εσκεμμένη εφεύρεση ενός γλωσσικού τύπου. Σ’ αυτή συνήθως προβαίνουν οι δημοσιογράφοι όταν θέλουν να κάνουν ένα λογοπαίγνιο στους τίτλους τους. Στους δικούς μου εξυπνακίστικους τίτλους, ας πούμε, θα βρείτε πολλά τέτοια παραδείγματα! 😛 Αγαπημένη μου βέβαια εσκεμμένη λεξιπλασία είναι ένας γλωσσικός τύπος που δημιούργησε πριν κάποια χρόνια μια παλιά μου μαθήτρια. Εκείνη σε ένα επαναληπτικό μάθημά μας αναφωνούσε «Χάος, χάος, χάος» μπροστά στον όγκο της ύλης των Αρχαίων. Κάποια στιγμή που της έδειξα κάτι πολύ περίπλοκο λέει «Όπα! Χαώθηκα!». Όταν τη ρώτησα αν πρόκειται για slang λέξη, μου είπε όχι και ότι μόλις την δημιούργησε επίτηδες! Ήμουν παρούσα λοιπόν στον τοκετό μιας τέλειας λέξης που εγώ χρησιμοποιώ ακόμα και σήμερα! Να μας ζήσει! 🙂

Πολλές φορές πάντως η λεξιπλασία γίνεται νεολογισμός. Αυτό συμβαίνει όταν αυτές οι λέξεις ή φράσεις υιοθετούνται από τις γλωσσικές κοινότητες. Σ’ ένα από τα τελευταία κείμενα που δουλέψαμε με τα παιδιά στο φροντιστήριο υπήρχε η λέξη «οχυρώνομαι» και τους ζήτησα να μου βρουν μια συνώνυμή της που να ταιριάζει στο συγκεκριμένο γλωσσικό πλαίσιο. Ένας μαθητής λοιπόν είπε «καμπερώνομαι» και όλα τα παιδιά συμφώνησαν. «Τι είναι αυτό;!» ρώτησα απορημένη (και εμφανώς πιο γριά απ’ όλ@ς! 😛 ). Mου είπαν ότι είναι ένα ρήμα που χρησιμοποιούν στο διαδικτυακό παιχνίδι Counter Strike για να δηλώσουν ότι κάποι@ς ταμπουρώνεται πίσω από ένα εμπόδιο και αφήνει την υπόλοιπη ομάδα να βγάζει το φίδι απ’την τρύπα! Στο παιχνίδι αυτ@ς που το κάνει (ή η ενέργεια που κάνει -θα σας γελάσω!-) λέγεται camper. Εξού και το «καμπερώνομαι»!

Advertisements


crème de la crème

enhanced-buzz-12735-1374088503-19Την Παρασκευή το βράδυ που έμεινα σπίτι παρακολούθησα το Voice, το μουσικό ριάλιτι με τους τέσσερις διάσημους κόουτς… ή μήπως κόουτσιζ;! Το ίδιο πρόβλημα φαίνεται να αντιμετωπίζουν και οι ίδι@ οι συντελεστές της εκπομπής⋅ ο  παρουσιαστής Λιάγκας έλεγε και ξανάλεγε «κόουτσιζ» έχοντας ξεκάθαρα συμμορφωθεί με την κλίση του ουσιαστικού στην αγγλική γραμματική. Για το σχηματισμό του τύπου δηλαδή ακολούθησε τη μορφολογική διαδικασία της κλίσης, κατά την οποία ενώνουμε το λεξικό μόρφημα coach με το κλιτικό επίθημα της ονομαστικής πληθυντικού -es. Αν ρωτήσουμε το Λιάγκα, μάλλον θα πει ότι προτιμά τον τύπο αυτό γιατί είναι  σωστός στη γλώσσα από την οποία προέρχεται το δάνειο και ότι σαν παρουσιαστής δεν θέλει να κάνει λάθη (δεν είναι τυχαίο το πόσο τόνιζε στη διάρκεια της βραδιάς ΤΗΝ ψήφο!). Από την άλλη ο πιο λαϊκός Αντώνης Ρέμος, ο ένας από τους κόουτς ή κόουτσιζ, έλεγε «Εμείς οι κόουτς έχουμε πολύ δύσκολη δουλειά απόψε», αφήνοντας δηλαδή άκλιτη τη δάνεια λέξη -και κάνοντας τον Λιάγκα να τον στραβοκοιτάει-.

Ο κανόνας της ελληνικής γραμματικής δικαιώνει το Ρέμο:  Οι δάνειες λέξεις που δεν έχουν ενσωματωθεί στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής παραμένουν άκλιτες. Αυτές είναι όσες τις προφέρουμε σχεδόν όπως θα τις προφέραμε αν μιλούσαμε τη γλώσσσα από την οποία προέρχονται και που μάλιστα έχουν κατάληξη η οποία δεν αποτελεί κλιτικό επίθημα της ελληνικής. Για παράδειγμα η λέξη κοκτέιλ δεν κλίνεται, ενώ η λέξη καζίνο κλίνεται (του καζίνου, τα καζίνα). Από την άλλη αυτό μάλλον δεν είναι απόλυτο αφού έχουμε παραδείγματα όπως η λέξη «καπουτσίνο» που είναι άκλιτη. Δε λέμε δηλαδή «Πιάσε δύο καπουτσίνα!» -αν και «Πιάσε δύο καπουτσίνο!» δε μου ακούγεται επίσης πολύ καλά-. Το σίγουρο πάντως είναι ότι δεν κλίνουμε τη λέξη σύμφωνα με τους κανόνες της ιταλικής από την οποία προέρχεται, δηλαδή «Πιάσε δυο καπουτσίνι»! 😛

Η αγγλοκλισία του Λιάγκα είναι λοιπόν μία μορφή υπερδιόρθωσης. Συνήθως παρατηρείται στο σχηματισμό τύπων μιας δάνειας λέξης προερχόμενης από τα αγγλικά, η οποία όμως δεν είναι και τόσο εύχρηστη στα ελληνικά. Δηλαδή ναι μεν όλ@ έχουμε ακούσει -κυρίως στο μπάσκετ νομίζω- τη λέξη κόουτς, όμως πιο συχνά θα χρησιμοποιήσουμε αντ’ αυτής τη λέξη προπονητής ή προπονήτρια -και όχι μόνο επειδή αυτά ξέρουμε να τα κλίνουμε-. Η αμηχανία μπροστά σε καινοφανείς λέξεις τύπου «κόουτς» είναι λοιπόν δικαιολογημένη και μπορεί να μας οδηγήσει στην υπερδιόρθωση.

Πάντως η ντεμέκ λογιότητα που χαρίζει η αγγλοκλισία κάνει ορισμέν@ς να σχηματίζουν αγγλοπρεπώς και λέξεις που παρά την ολοφάνερη ξενική ετυμολογική προέλευση είναι «παλιές» και εύχρηστες. Τέτοι@ ομιλητ@ς λένε για παράδειγμα «Ταινία για πολλά όσκαρς», «Τα κομπιούτερς της εταιρείας έχουν πρόβλημα», «Η Μπάρτσα έβαλε τέσσερα γκόλς» και «Θα παραγγείλω τρία τόστς». Πιο τραβηγμένο βέβαια είναι όταν κλίνουν έτσι και μη αγγλικές λέξεις, βλέπε «καπουτσίνοουζ»! Είναι κι απ’την άλλη μερικ@ ομιλητ@ς που είτε από αμηχανία είτε από φόβο μην τ@ς πουν χωριάτ@ς αφήνουν δάνειες λέξεις -που κανονικά κλίνονται- άκλιτες. Λένε ας πούμε «Το βουρτσάκι της μασκάρα* χάλασε» ή «Οι δεσμεύσεις της Ελλάδας έναντι της τρόικα».

*Υπάρχει βέβαια και «το μάσκαρα» που είναι άκλιτο. Πάντως αν το έχεις στο μυαλό σου ως θηλυκό μην αγχώνεσαι! Κλίν’ το: η μάσκαρα, της μάσκαρας… 🙂

 



ο μι τζι και τρια λολ!

df2cb1c467acafc1cd6147c1e2b76c561b79e1a0980e35740ad61f02991cb71bΤο κείμενο αυτό γράφτηκε πρόσφατα με αφορμή το σκάνδαλο με τις ΜΚΟ, αλλά -ας όψεται η βραχεία μνήμη των δελτίων ειδήσεων- μπαγιάτεψε κιόλας. Τέσπα, σας το σερβίρω όπως και να’χει!

Όταν λέμε [mikió] προφέρουμε το ακρώνυμο ή ακρωνύμιο του όρου “Μη Κυβερνητική Οργάνωση”. Το ακρώνυμο είναι μια σύντομη μορφή που δημιουργείται από το συνδυασμό των συλλαβών ενός συνθετικού όρου ή από το συνδυασμό των αρχικών γραμμάτων, όπως δηλαδή συμβαίνει και με τα αρκτικόλεξα.

Τα ακρώνυμα της τελευταίας κατηγορίας διαφοροποιούνται από τα αρκτικόλεξα στην προφορά· τα αρκτικόλεξα προφέρονται πάντοτε με τα ονόματα των γραμμάτων, ενώ για την προφορά των ακρωνύμων δεν υπάρχει κανένας κανόνας που να λέει πώς να τα διαβάσουμε. Η μόνη σύμβαση είναι ότι το ακρώνυμο προφέρεται πάντοτε σαν λέξη και όχι σαν ακολουθία γραμμάτων, πχ [οté] και όχι [ómikron táf épsilon]. Αυτο πρακτικά σημαίνει ότι υπάρχουν ακρώνυμα που προφέρονται μόνο συλλαβικά και άλλα μπασταρδεμένα που ένα μέρος τους προφέρεται συλλαβικά και ένα με το όνομα των γραμμάτων. Για παράδειγμα ο Φόρος Προστιθέμενης Αξίας ΦΠΑ διαβάζεται [fi-pi-á] με το τελευταίο “α” να είναι το μόνο που διαβάζεται συλλαβικά.

Για να προφέρεται όμως σαν λέξη ένα ακρώνυμο είναι άραγε απαραίτητο να περιέχει επιτρεπτές για την ελληνική γλώσσα ακολουθίες φωνημάτων; Μάλλον όχι! Υπάρχουν αρκετά ακρώνυμα που κατά την προφορά τους τούς προσθέτουμε φωνήματα τα οποία δεν υπάρχουν στη συντομευμένη γραπτή μορφή. Για παράδειγμα η ΓΣΕΕ προφέρεται [jeseé] και όχι [γseé] αφού το σύμπλεγμα [γs] δεν υπάρχει στην ελληνική γλώσσα. Oύτε όμως την προφέρουμε μπασταρδεμένα [γáma seé] γιατί δεν είναι και πολύ εύηχο! Oι άνθρωποι πάντως που φτιάχνουν τις συντομευμένες γραπτές μορφές νομίζω ότι συνήθως αποφεύγουν ακολουθίες συμφώνων που δεν υπάρχουν στη γλώσσα ή ακολουθίες απανωτών φωνηέντων που δημιουργούν χασμωδία (ok ο πρόσφατος ΟΑΕΕ αποτελεί εξαίρεση! Άντε και το ΤΣΜΕΔΕ! 😛 ).

Τι είναι αυτό που καθορίζει όμως αν μια συντομευμένη μορφή που προκύπτει από το συνδυασμό αρχικών γραμμάτων είναι ακρώνυμο ή αρκτικόλεξο; Η απάντηση είναι μάλλον η γλωσσική μας διαίσθηση και φυσικά η μίμηση (αν δεν είχα δηλαδή ακούσει από άλλους την προφορά [mikió] μάλλον δεν θα το πρόφερα έτσι)! Υπάρχουν λοιπόν συντομευμένες γραπτές μορφές που αποδίδονται προφορικά μόνο ως ακρώνυμα και άλλες μόνο ως αρκτικόλεξα. Είναι γεγονός όμως ότι τα “μόνο ως αρκτικόλεξα” είναι λιγότερα, αφού στα ελληνικά τα περισσότερα ονόματα γραμμάτων είναι δισύλλαβα, επομένως δεν βολεύουν στη δημιουργία συντομευμένων προφορικών μορφών. Κάπως έτσι στην καθημερινή επικοινωνία προτιμούμε την προφορά [δuσú] (σαν ακρώνυμο) για τη συντομευμένη γραπτή μορφή του Διοικητικού Συμβουλίου, ενώ επίσημα μάλλον θα λέγαμε [δélta síγma] (δηλαδή σαν αρκτικόλεξο). Αντίστοιχα παραδείγματα είναι τα ΜΜΕ, ΚΚΕ κτλ.

Μεγάλο γλωσσολογικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος που τονίζουμε δυναμικά αυτές τις παράξενες λέξεις. Γιατί δηλαδή «οτέ» κι όχι «ότε», γιατί «τσμέδε» κι όχι «τσμεδέ«; Κι εδώ η απάντηση μάλλον είναι η διαίσθηση και η μίμηση. Πάντως άλλες γλώσσες, όπως για παράδειγμα τα γαλλικά και τα αλβανικά, έχουν λύσει αυτό το θέμα με το δυναμικό τονισμό μόνο της λήγουσας. Αγαπημένο μου παράδειγμα το γαλλικό «γουί φί» (wi-fi [γuí fí])! 🙂

What’s Your Acronym IQ?



πηρα κοκκινο στιλο…

burglar[Επιστρέφοντας στα πρώτα μου posts για τις ανάγκες του «Γλωσσάδικου» διαπίστωσα μερικές τρύπες. Για παράδειγμα ενώ έχω γράψει αρκετά για το γλωσσικό λάθος, δεν έχω γράψει τίποτα για την υπερδιόρθωση. Το σημερινό post είναι λοιπόν η πρώτη μου δημοσίευση στη Larissanet στην οποία δεν έκλεψα κάτι από το blog μου! Αντιθέτως κλέβω τη δημοσίευση από την εφημερίδα και σας την παρουσιάζω ηλεκτρονικά! 🙂 ]

Στο προηγούμενο άρθρο όρισα το γλωσσικό λάθος ως εκείνη την απόκλιση από τη νόρμα που δεν πρέπει να την προσεγγίζουμε αξιολογικά, γιατί ενδεχομένως οδηγεί στη γλωσσική αλλαγή. Η γλωσσική αλλαγή τελικά καταγράφεται κάποια στιγμή στα λεξικά, τις γραμματικές και τα συντακτικά με τη μορφή κανόνα. Οι περισσότεροι άνθρωποι φυσικά δεν έχουν ανάγκη κανέναν κανόνα για να χρησιμοποιήσουν την εξελιγμένη εκδοχή της γλώσσας τους. Δεν ισχύει όμως το ίδιο για μερικούς που επιθυμούν μέσα από το λόγο τους να αποδείξουν τη λογιότητα και τη μόρφωσή τους. Αυτοί όχι μόνο δεν χρησιμοποιούν τη νέα εκφορά όσο αυτή θεωρείται γλωσσικό λάθος, αλλά συνήθως δεν αποδέχονται και την καταγραφή της ως κανόνα. Τέτοιοι ομιλητές οδηγούνται συχνά στην υπερδιόρθωση.

Θα εξηγήσω το φαινόμενο με ένα παράδειγμα: Την τελευταία εβδομάδα παρακολουθώντας τις εξελίξεις που αφορούν την τοπική αυτοδιοίκηση διαπίστωσα ότι τα “της Ηρούς” για την Ηρώ Διώτη, υποψήφια περιφερειάρχισσα με το ΣΥ.ΡΙ.ΖΑ., έδιναν κι έπαιρναν. Δεν ξέρω αν η ίδια επιθυμεί να διατηρηθεί η αρχαιοπρεπής αυτή γενική για το όνομά της, ωστόσο μαντεύω ότι το στενό περιβάλλον της δεν μπορεί να συμμορφωθεί, ακόμα κι αν εκείνη το θέλει. Κι αυτό γιατί οι κοντινοί της άνθρωποι έχουν ενσωματώσει στο λεξιλόγιό τους την πιο “καθημερινή” γενική του ονόματός της, όχι αυτή που φοράει “τα καλά της”. Η μαμά της, ας πούμε, λέει (λογικά) “Αυτό είναι το αγαπημένο φαΐ της Ηρώς” και όχι “της Ηρούς”.

Εδώ και έναν αιώνα οι νεοελληνικές γραμματικές καταγράφουν ότι τα θηλυκά σε -ώ σχηματίζουν τη γενική ενικού σε -ώς. Ο κανόνας αυτός ωστόσο κονταροχτυπιέται με αυτό των αρχαίων ελληνικών που θέλει τα τριτόκλιτα ακατάληκτα διπλόθεμα θηλυκά (!) σε -ώ να σχηματίζουν τη γενική σε -ους (με περισπωμένη). Από τα κύρια ονόματα τέτοια είναι τα: Ηρώ, Κλειώ, Λητώ, Ερατώ κτλ. Πολλοί λοιπόν κολλημένοι στον παλιό κανόνα δεν επιμένουν απλά στα Ηρούς, Κλειούς κτλ, αλλά σχηματίζουν και τα νεότερα ονόματα με τον ίδιο τρόπο: Γωγούς, Αργυρούς, Μαριγούς.

Και τι σημαίνει αυτό, θα αναρωτηθείτε; Ότι η γενική των αρχαίων ονομάτων πρέπει να τίθεται σε -ούς ενώ των νέων σε -ώς; Δηλαδή καλώς η Ηρώ γίνεται της Ηρούς, αλλά αν τη λέγαν Αργυρώ θα έπρεπε να γίνει της Αργυρώς; Αντιλαμβάνεστε νομίζω ότι κάτι τέτοιο δεν είναι πρακτικό! Ούτε βέβαια μπορούμε να χρησιμοποιούμε την κατάληξη -ους για τη γενική κάθε Γωγώς, Λενιώς, Μαριγώς. Όχι γιατί δεν τους αξίζει αυτή η “τιμή”, αλλά γιατί η κλιτική οικογένεια των θηλυκών σε -ώ εξελίχθηκε και έφτασε στις μέρες μας αλλαγμένη. Ας το αγκαλιάσουμε όπως κάνανε οι γραμματικές και τα συντακτικά της νέας ελληνικής και ας το εφαρμόσουμε σε όλα τα ονόματα, αρχαιόφερτα και μη. Αλλιώς ας αρχίσουμε και τα “Το αγαπημένο φαΐ του Περικλέους” ή “Το μπλουζάκι του Σωκράτους”!

BLOG UPDATE: Αν σας αρέσει να λέτε της Ηρούς, της Αργυρούς κτλ αυτό είναι μία γλωσσική επιλογή, όποτε πάμε πάσο. Το να διατείνεστε όμως πως αυτό είναι το γραμματικά σωστό είναι που κάνει τ@ς γλωσσολόγους να μιλούν για υπερδιόρθωση.



WINTER IS COMING!

tumblr_mnongwDtEE1rqflsgo1_500Καλή χρονιά σε όλ@ς! 🙂

Είναι πολλά εκείνα που περιμένουμε να γίνουν το 2014! Ένα από αυτά -δευτερευούσης, ίσως τριτούσης, τεταρτούσης (!) και πάει λέγοντας- σημασίας είναι να δούμε στις οθόνες μας το νέο κύκλο επεισοδίων της αγαπημένης σειράς Game of Thrones! Η σειρά σταμάτησε σε κρίσιμο σημείο αυξάνοντας την προσμονή. Για όσ@ς αγαπάμε όμως τα γλωσσολογικά η αναμονή μεγαλώνει καθώς περιμένουμε με ενδιαφέρον την εξέλιξη της τεχνητής γλώσσας Dothraki που μιλάει η νομαδική φυλή πολεμιστών της Daenerys Targaryen, της γνωστής Khaleesi (την οποία εγώ τουλάχιστον θέλω να δω να κωλοκάθεται στο θρόνο)! 😛

Η γλώσσα Dothraki είναι μία προφορική τεχνητή γλώσσα, δεν έχει αναπτυχθεί δηλαδή με τρόπο φυσικό ανάμεσα σε ανθρώπους που είχαν την ανάγκη να επικοινωνήσουν. Τη γλώσσα έφτιαξε ο George R. R. Martin, συγγραφέας της σειράς βιβλίων A Song of Ice and Fire, στην οποία σειρά βασίστηκε το Game of Thrones. Σαν άλλος Tolkien δηλαδή κατασκεύασε ένα φανταστικό κόσμο στον οποίο θέλησε να δώσει μια πινελιά αληθοφάνειας μέσω αυτής της fictional γλώσσας. Η γλώσσα του Martin βέβαια δεν είναι μια ολοκληρωμένη από άποψη σύνταξης και λεξιλογίου γλώσσα, με αποτέλεσμα να μην μπορεί να μελετηθεί όπως η γλώσσα των ξωτικών (Sindarin) του Tolkien ή η Klingon του Star Treck. Kαλύπτει, με άλλα λόγια, απολύτως τις ανάγκες της μυθοπλασίας του και δεν φτιάχτηκε για να χρησιμοποιηθεί ως σύστημα. Παρ’ όλα αυτά η προσπάθειά του είναι εντυπωσιακή, αν λάβουμε υπόψη ότι δεν έχει γνώσεις γλωσσολογίας.

Για τις ανάγκες ωστόσο του Game of Thrones η γλώσσα Dothraki έπρεπε να λάβει ένα πιο συστηματικό χαρακτήρα. Κάπως έτσι επιστρατεύτηκε ο μη κερδοσκοπικός οργανισμός «The Language Creation Society» που προωθεί τις τεχνητές γλώσσες. Oι γλωσσολόγοί είχαν μπροστά τους ένα βουνό: έπρεπε να αναπτύξουν τη γλώσσα σεβόμεν@ την περιγραφή του Martin. Έπρεπε επίσης να μελετήσουν τις περιστάσεις επικοινωνίας, όπως διαμορφώνονται στην κοινωνία των Dothraki, στις οποίες θα χρησιμοποιούνταν η γλώσσα και μετά να αναπτύξουν το λεξιλόγιο και τη σύνταξή της. Κι όλα αυτά έχοντας πάντα στο μυαλό τους ότι τη γλώσσα αυτή πρέπει να την αποστηθίσουν οι ηθοποιοί, άρα πρέπει να έχει εύκολη προφορά και να «μαθαίνεται» εύκολα.

Η γλώσσα που προέκυψε είναι ένα κράμα της γλώσσας του Martin, μαζί με τουρκικά, ρωσικά, εσθονικά, σουαχίλι και Inuktituk (μια γλώσσα Inuit του Καναδά). Ως προς τη σύνταξη μόνο παρουσιάζει ομοιότητες με την αγγλική (διατηρεί τη σειρά Υποκείμενο-Ρήμα-Αντικείμενο). Η δουλειά των γλωσσολόγων είναι εντυπωσιακή! Πρόκειται πια για μία ολοκληρωμένη γλώσσα με 3034 λέξεις, πλήρες συντακτικό και πλήρη γραμματική που ανανεώνεται διαρκώς. Μάλιστα υπάρχει επίσημο site μέσα στο όποιο έχει ανοιχθεί συζήτηση για τη γλώσσα και την εξέλιξή της! Προτού πάρετε μέρος καλό είναι να μάθετε τα βασικά: «M’ athchomaroon» [=Γεια! (με σεβασμό)], «Fonas Chek!» (=Αντίο!/Καλό κυνήγι!), «Hajas» (=Αντίο), «Sek» (=Ναι), «Vos» (=Όχι), «San Athchomari Yerea» (=Ευχαριστώ!).

Και φυσικά: «Qoy qoyi» (= Αίμα του αίματός μου)! 😛



πανω που περνουσα φινα, ηρθε γραμμα απ’τη ραφηνα…

Το γλωσσολογικό μου blog είχε την ατυχία να κλείσει λόγω διακοπών πάνω που η γλωσσολογία έγινε αυτό που θα λέγαμε με όρους twitter «trending topic»! Αναφέρομαι βέβαια στο χαμό για τα φωνήεντα, την «καταγγελία» της δασκάλας από τη Ραφήνα, την απάντηση των γλωσσολόγων, τις αντιδράσεις Πολύδωρα, τις αρλούμπες του σιχαμένου Μιχαλολιάκου κι άλλων πολλών. Μπορεί λοιπόν το post αυτό να βρωμάει σαν μπαγιάτικο ψάρι, ωστόσο σας το σερβίρω γιατί απλά θα ήταν παράλειψη αν δεν το έκανα! 😛

Θα πω λοιπόν κι εγώ με τη σειρά μου ότι άλλο γράμματα, άλλο φθόγγοι. Και για να είμαι όσο το δυνατόν πιο ακριβής παραθέτω τους ορισμούς των δύο λημμάτων όπως τους βρήκα στο «Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής». Όχι από κανένα λεξικό επιστημονικών όρων… Της ΚΟΙΝΗΣ Νεοελληνικής!

φθόγγος ο [fθóŋgos] : 1. ο έναρθρος ήχος που παράγεται από τα φωνητικά όργανα του ανθρώπου και που, σε συνδυασμό με άλλους, σχηματίζει τις λέξεις· (πρβ. φώνημα).

γράμμα το [γráma] : I1. γραπτό σύμβολο που χρησιμοποιείται μόνο του ή σε συνδυασμό με άλλα, για να παραστήσει ένα φθόγγο ή μια ομάδα φθόγγων: Tα είκοσι τέσσερα γράμματα του ελληνικού αλφαβήτου.

Πολύ γρήγορα μπορεί κανείς να διαπιστώσει ότι στα ελληνικά οι φθόγγοι, δηλ. οι ήχοι είναι λιγότεροι απ’ ότι τα γράμματα, τα γραπτά σύμβολα. Σκεφτείτε για παράδειγμα ότι είτε γράψεις «ω» είτε «ο» θα το διαβάσεις [o], οπότε ήδη το σκορ στο Γράμματα-Φθόγγοι είναι 2-1. Τώρα κάντε το ίδιο με τα υπόλοιπα φωνήεντα.

Σε όσ@ς δεν λένε ακόμα να καταλάβουν αυτό το απλό πράγμα και φαντάζονται ότι έχει τεθεί σε εφαρμογή ένα σχέδιο εναντίον της ελληνικής γλώσσας απάντησαν ψύχραιμα πολλ@ γλωσσολόγοι και μη. Αγαπημένος μου ο Νίκος Σαραντάκος του οποίου τα σχετικά με το θέμα κείμενα -και όχι μόνο- αξίζουν την ανάγνωσή σας. Θεούλης! 🙂

Τα κείμενα του Σαραντάκου:

1. Για την επιστολή της δασκάλας: Τελικά, είναι εφτά τα φωνήεντα;

2. Για την ερώτηση Πολύδωρα στη Βουλή: Ο Βύρων πήρε τ’ όπλο του, κρυφτείτε γλωσσολόγοι!

3. Για τον «(συγνώμη) φύρερ Μιχαλολιάκο» [από την 8η παράγραφο κι έπειτα]: Διάλεκτοι και υποκρισία

update: κλικ!



fall into a coma!

Φέτος το καλοκαίρι συνειδητοποίησα δύο πράγματα. Ότι οι συνομήλικοί μου -ή σχεδόν συνομήλικοι- είτε παντρεύονται είτε πηγαίνουν στην Γερμανία… Στη μοναδική όμως περίπτωση που συνδυάζει και τα δύο, εγώ θα γίνω μάρτυρας (κουμπάρα δηλαδή αλά πολιτικό)! 😀

Ο φίλος που ανέλαβε τα προσκλητήρια -ένας εξαίρετος αρχιτέκτονας/γραφίστας!- υπέπεσε δυστυχώς σε «φιλολογικό» λάθος και αναγκάστηκε να ακυρώσει την εκτύπωση που ήταν στα σκαριά. Τι έκανε; Αφού ανέφερε που θα γίνει ο γάμος, «μπλα-μπλα», έγραψε: «Στη συνέχεια, σας περιμένουμε στο …». Σύσσωμος ο φιλολογικός κόσμος του δήλωσε: το κόμμα δεν έχει καμία δουλειά εκεί!

Τα σημεία στίξης, ανάλογα με τη λειτουργία τους, χωρίζονται σε τρεις κατηγορίες. Τα δομικά σημεία (τελείες, κόμματα, κτλ) μας καθοδηγούν να διαβάσουμε το κείμενο με «σωστό» επιτονισμό και παύσεις. Δοκιμάστε, ας πούμε, να διαβάσετε ξανά αυτή την παράγραφο και προσέξτε πώς -ασυναίσθητα- η φωνή σας «χαμηλώνει» όταν φτάνετε στην παρένθεση. Υπάρχουν επίσης τα τροπικά (θαυμαστικά, ερωτηματικά, κτλ) και τα διαλογικά σημεία (εισαγωγικά, αποσιωπητικά, κτλ). Για την «ορθή» χρήση όλων αυτών υπάρχουν κανόνες στίξης, τους οποίους βέβαια ο φίλος μου παραβίασε.

Ωστόσο, προτού του πάρουμε το κεφάλι, λέω να ερμηνεύσουμε το λάθος του. Το κόμμα είναι η μικρούλα ανάσα που πήρε όταν είπε προφορικά: «Στη συνέχεια h σας περιμένουμε στο…». Το κόμμα -όπως γνωρίζουμε όλοι διαισθητικά- «σημειώνει» πάντα ένα μικρό σταμάτημα στη ροή του λόγου. Ο φίλος μου λοιπόν το τοποθέτησε εκεί ώστε να μπορέσει ο αναγνώστης να ανασυνθέσει την εκφώνηση του κειμένου. Αφού ο φίλος παίρνει ανάσα εκεί, πρέπει να πάρει κι ο αναγνώστης!!!

Τότε γιατί να θεωρήσουμε ότι το παιδί έκανε λάθος; Η απάντηση είναι μία και αφοπλιστική: Γιατί το λένε οι κανόνες! Πράγμα που αποδεικνύει για ακόμα μια φορά ότι οι κανόνες στη γλώσσα είναι μία σύμβαση και μάλιστα εξωγλωσσική. Γι’ αυτό δεν τους γουστάρουν οι γλωσσολόγοι και γι’ αυτό βέβαια δεν μπορούν ποτέ να είναι απόλυτοι! Με άλλα λόγια, φίλε Κ. μια μέρα μπορεί να δικαιωθείς! 🙂