i love linguistics!


ολοι τρια (;) μετρα παιρνουν γη!

Bride-escapes-grave3Τον υπουργό Πολάκη τον έμαθα μετά το περιστατικό του Δεκεμβρίου, όταν κατά τη διάρκεια συνέντευξης τύπου συγκρούστηκε με έναν δημοσιογράφο. Ο Πολάκης τότε έγινε δέκτης αρνητικής κριτικής από μεγάλο μέρος του κόσμου, όχι μόνο για τον τρόπο που χειρίστηκε τη συνέντευξη τύπου, αλλά και για την επιλογή του να προφέρει τον ιό HIV, «χιβ». Είχα στενοχωρηθεί τότε που δεν προλάβαινα να κάνω μια μικρή έρευνα και να γράψω κάτι για το γλωσσικό αυτό «λάθος». Το έψαξα πάντως το πράμα και περίμενα την κατάλληλη στιγμή…ώσπου χτες ο Πολάκης ξαναχτύπησε! 🙂

Μιλώντας σε κομματική συγκέντρωση του ΣΥΡΙΖΑ και αναφερόμενος στην επίμαχη συνέντευξη τύπου, μεταξύ άλλων, είπε: «Ή που βγήκαν κάτι 25χρονα, που εψές επήρανε πτυχίο, να μου πουν πώς λένε οι γιατροί τον ιό του AIDS, ας πούμε. Όλοι χιβ τον λέμε μεταξύ μας. Έτσι τον λέμε. Πώς να το κάνουμε δηλαδή; Και θα μας κάνουν παρατήρηση, ας πούμε, τα χτεσινά αβγά -για να το πω κι έτσι-. Πώς θα τον επούμε, ας πούμε.»

Πράγματι -όπως έχουμε πει πολλάκις (you see what I did there! 😛 )- στο πλαίσιο μίας κλειστής ομάδας, όπως είναι πχ οι γιατροί ενός νοσοκομείου, αναπτύσσεται μία ποικιλία της γλώσσας, σχεδόν συνθηματική. Αυτή παρουσιάζει διαφορές σε σχέση με τη νόρμα στο λεξιλόγιο, τη σύνταξη και την προφορά. Ένα τέτοιο παράδειγμα διαφορετικής προφοράς είναι η επιλογή των γιατρών να προφέρουν -μάλλον χάριν συντομίας- το ακρωνύμιο HIV (που θα προφερόταν κανονικά [‘v]), απλά χιβ.

Βέβαια η επιλογή του Πολάκη να πει τον HIV, χιβ, δεν ταιριάζει στο συγκεκριμένο επικοινωνιακό πλαίσιο. Ήταν μία συνέντευξη τύπου, όχι μία συνομιλία ανάμεσα σε γιατρούς, στο πλαίσιο της δουλειάς τους. Η λανθασμένη χρήση του διαλεκτικού τύπου ενδεχομένως και να έγινε από παραδρομή. Δεν μπορώ να φανταστώ δηλαδή ότι ο Πολάκης όπου σταθεί κι όπου βρεθεί λέει τον HIV «χιβ», ή τον ορθοπεδικό «κοκαλά», ή το οινόπνευμα «οινόπλεμα» (=επειδή οι γιατροί «πλένονται» με αυτό) και περιμένει να τον καταλάβουν με ευκολία!

 

 

 

Advertisements


take it as a gif(t)!

originalΤελευταία κατέβασα στο κινητό μου μία τέλεια εφαρμογή, το giphy, με το οποίο μπορώ να στέλνω gif, μιας και δεν με καλύπτουν πια τα εκατοντάδες emojis! 😛 Όταν άρχισα να περιγράφω την εφαρμογή σε άλλ@ς συνειδητοποίησα ότι δεν ήξερα να προφέρω τη λέξη gif. Είναι τζιφ ή γκιφ; Οι περισσότεροι ελληνόφωνοι νομίζω λένε [ɪf], ωστόσο σκέφτηκα τη λέξη «gift» που έχει ίδια ακολουθία γραμμάτων, οπότε γιατί όχι [ɡɪf] όπως [‘ɡɪft];

Σε παλιότερο post σας έχω μιλήσει για τους τρόπους με τους οποίους μπορούμε να αντιμετωπίσουμε τέτοιου είδους προβλήματα προφοράς (φρεσκάρετε τη μνήμη σας εδώ). Ωστόσο το παραδέχομαι ότι δεν είναι και ό,τι πιο εύκολο να αναζητάς οδηγούς προφοράς, ειδικά όταν ψάχνεις την προφορά λέξεων που αποτελούν ιντερνετική ορολογία. Κι αυτό γιατί οι ιντερνετικοί όροι δεν είναι μέρος του λεξιλογίου μίας φυσικής γλώσσας που τους δανείστηκαν άλλες. Τα δε λεξικά όρων το αποκλείω να καταγράφουν και την προφορά των λημμάτων.

Ένας ασφαλής ίσως τρόπος είναι να ανατρέξουμε σε λεξικά μιας γλώσσας που χρησιμοποιεί το λατινικό αλφάβητο, προκειμένου να δούμε τη φωνητική καταγραφή δίπλα από το λήμμα (σε ελληνικό λεξικό δεν μπορεί να υπάρχει το λήμμα «τζιφ» ή «γκιφ» γιατί απλά δεν υπάρχει αυτή η γραπτή εκδοχή -ούτε φυσικά το «gif» μιας και γράφεται με λατινικούς χαρακτήρες-). Κατόπιν λοιπόν αναζήτησης σ’ ένα κάρο λεξικά κατέληξα ότι δεν υπάρχει ενδεδειγμένη προφορά, καθώς όλα τα μεγάλα λεξικά της αγγλικής καταγράφουν και τις δύο προφορές ως δόκιμες (με εξαίρεση του Cambridge που αποδέχεται μόνο το «γκιφ»). Τα δε γαλλικά δίνουν και μια νέα εκδοχή «ζιφ» κι ας μη μιλήσω για τα ισπανικά που δεν μπορώ καν να αποδώσω τον ήχο γραπτά. Οπότε μάλλον αυτό που ισχύει είναι ότι όλ@ οι ομιλητ@ς φέραν την προφορά του gif στα μέτρα τους κι αυτό το βρίσκω πολύ ενδιαφέρον. Δεν υπάρχει λάθος και σωστό! Πες το όπως σου βγαίνει * ! 😛

Κάπως έτσι και τα ινετρνετικά memes πολλ@ ελληνόφων@ τα προφέρουν «μέμς» ή «μέμες» και όχι [miːms] όπως οι αγγλόφων@. Το δε YOLO το λέμε με δύο ωραιότατα ολοστρόγγυλα [ο] «γιόλο» σε αντίθεση με τα [ˈjəʊ.ləʊ] και τα [joʊ.loʊ] των αγγλόφωνων. Για να μη μιλήσω για το youtube, που το προφέρουμε «γιουτχιούμπ» και κοροιδεύουμε όποι@ το λέει «γιουτούμπ», προφορά που είναι όμως πιο κοντά στο [ˈjuː.tʃuːb] των αγγλόφωνων δημιουργών του.

*Εκτός κι αν θες να ακολουθήσεις τις υποδείξεις του εμπνευστή των GIF Steve Wilhite, ο οποίος επιμένει στην προφορά «τζιφ». Γιατί όμως να σου πει αυτός τι θα κάνεις;! 😛

 

 



κοραλι ψιλοκοραλο και ψιλοκοραλακι!

Σήμερα αποφάσισα να σας γυρίσω μερικά χρόνια πριν, όταν πρωθυπουργός ήταν ο Κώστας Σημίτης. Παραδεχτείτε το πως όλοι, υποστηρικτές του ή όχι, κάνατε κάτι γέλια με τα σαρδάμ του (το αλησμόνητο μακέτο αντί μακέτα) και την περίεργη ορισμένες φορές προφορά του (πχιότητα αντί ποιότητα)!

Το σαρδάμ βέβαια δεν αποδεικνύει την ηλιθιότητα ή την ημιμάθεια του ομιλητή. Πρόκειται απλά για μπέρδεμα λέξεων ή γραμμάτων μέσα σε μια λέξη (κυρίως λόγω τρακ). Συμβαίνει σε όλους!

πόλος έλξης!

Τα λάθη στην προφορά όμως εξετάζονται από δύο κλάδους της γλωσσολογίας που συνήθως πάνε πακέτο (κι όχι μακέτο!). Τη φωνητική (επιστημονική μελέτη των γλωσσικών ήχων) και τη φωνολογία (μελέτη εκείνων των ήχων μιας γλώσσας που διαφοροποιούν το νόημα σε μια λέξη ή άλλο γλωσσικό σήμα π.χ. αν στη λέξη πόλος [pólos] αντικαταστήσουμε το αρχικό [p] με το [k] θα προκύψει μια λέξη με διαφορετική σημασία· η λέξη κώλος [kólos])! 😀

Το γλωσσικό λάθος, όπως έχω ήδη γράψει, δεν πρέπει να το «αφορίζει» ο εκπαιδευτικός, αλλά πρώτα να το ερμηνεύει και μετά να το διορθώνει. Έτσι πρέπει να αντιμετωπίσει λοιπόν και τα «λάθη» στην προφορά: τα παιδιά συχνά λένε «Γράφουμε δγιαγώνισμα!» αντί του κανονικού «δ-ι-αγώνισμα». Παρασύρονται δηλαδή από λέξεις που προφέρονται όπως το «δγιαβάζω». Επίσης αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην κλίση λόγιων λέξεων: το παιδί μπορεί να σου πει ότι στη γενική «το πανεπιστήμιο» κάνει «του πανεπιστήμιου». Αν του ζητήσεις να το συλλαβίσει θα σου πει «πα-νε-πι-στήμιου. Στην τελευταία αυτή συλλαβή το παιδί τοποθετεί δυο φωνήεντα μαζί, παρασυρμένο από λέξεις όπως «του ήλιου» (συνίζηση). Επίσης πολλά παιδιά προφέρουν τη λέξη «συγγραφέας» ως «συγκραφέας» ή «συνγκραφέας» κι όχι ως «σύνγραφέας» που είναι το «σωστό». Αυτό συμβαίνει βέβαια γιατί παρασύρονται από τη γραπτή μορφή της λέξης που γράφεται με /γγ/ το οποίο προφέρεται συχνότερα ως «νγκ» και «γκ» παρά ως «νγ«!

*Η ορθή φωνητική μεταγραφή των παραδειγμάτων που χρησιμοποίησα (γιατί η άλλη, είπαμε, είναι δικό μου δημιούργημα!) είναι: [δjaγónizma],[δiaγónizma], [δjavázo], [sigraféas],[singraféas],[siŋγraféas]